You are currently browsing the yearly archive for 2009.

stgeorgechurch1Η παλαιότερη ιστορία της Μονής Αγίου Γεωργίου του “Κοντού” δεν είναι επαρκώς τεκμηριωμένη, παρ’ ότι έμμεσες μαρτυρίες υποδηλώνουν πολύχρονη παρουσία της.

stgeorgeiconΕκτός από τη θρησκευτική σημασία του ναού, στην περιοχή οργανώνονταν ―ίσως από τα μέσα του 19ου αιώνα― δύο μεγάλες πανηγύρεις (3 Νοεμβρίου “του Αγίου Γεωργίου του Σπόρου”, και 23 Απριλίου) με αξιόλογη οικονομική σημασία, ιδιαίτερα για την εμπορία ζώων.  

stgeorgefairΗ πανήγυρη της 3ης Νοεμβρίου 1923

Πιο κάτω γίνεται προσπάθεια χρονολογικής καταγραφής ενδεικτικών ημερομηνιών της παλαιότερης ιστορίας της Μονής :

1779 Κώδικας της Μονής (από μαρτυρίες που αναφέρονται σε κώδικα αυτής της ημερομηνίας, ο οποίος έχει χαθεί).

1818 Ιερομόναχος Άνθιμος, ενοικιαστής της Μονής (Από επιγραφή σε επάργυρο κάλυμμα εικόνας της Μονής: “Αργυροκοσμήθη η παρούσα εικών του Αγίου ενδόξου Μεγαλ. Γεωργίου του Τροπαιοφόρου επί αρχιθύτου εκ κώμης Καϊμακλή εις μνημόσυνον αυτού και των γονέων και του επιστατούντος Ανθίμου ιερομονάχου και των εισερχομένων εν τη αυτή Μονή ευσεβών και Ορθοδόξων Χριστιανών 1818”).

1833 Επί αρχιερατείας του Μητροπολίτη Κιτίου Λεοντίου Β΄ κατεδαφίζεται το παλαιό κτίσμα της Μονής και αρχίζει η ανέγερση νέου.

1834 Ολοκληρώνεται η ανέγερση του νέου ναού.

1840 Ο Χατζηκονόμος Μελέτιος, από τα Λεύκαρα, αναλαμβάνει τη διαχείριση.

stgeorgeinterior1853 Ολοκληρώνεται ο εξοπλισμός του εσωτερικού του ναού.

1859, 8 Μαΐου Ο Μητροπολίτης Κιτίου Μελέτιος εκδίδει εκχωρητήριο έγγραφο με το οποίο τη διαχείριση της Μονής αναλαμβάνει διαχειριστική Επιτροπή.

1872 Επάνω στην κύρια είσοδο του ναού τοποθετείται τοιχογραφία και η ακόλουθη κτιτορική επιγραφή: “Ανηγέρθη εκ βάθρων ο πάνσεπτος και πανίερος ούτος ναός του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου, επιστασία και δαπάνη του πανοσιοτάτου κυρίου Μελετίου οικονόμου εκ Λευκάρων της κώμης, ομού δε και συνδρομή πάντων των ευσεβών και Ορθοδόξων Χριστιανών. Ήρχισεν εν έτει ΑΩΛΓ [1833], αρχιερατεύοντος του αοιδίμου Λεοντίου και ετελείωσεν εν έτει ΑΩΓΔ [1834].Τα δε εν τω ναώ εν έτει ΑΩΝΓ [1853], αρχιερατεύοντος του Πανιερωτάτου Κυρίου Κυρίου Μελετίου του εξ Ομόδους της κώμης”.

1886 Ανακαινίζεται η Μονή [εφημερίδα Ένωσις B’ 71 19/1 Mαΐου 1886)]

1900 Ύδρευση της Μονής με διασωλήνωση από δωρεά Δημοσθένη Μιτζή. Προς τιμήν του στήνεται προτομή της μητέρας του Μαρίας Χ. Μιτζή.

stgeorgefront1

stgeorgefront2

1922 Κατεδάφιση παλαιών κελιών και ανέγερση νέου περίβολου και προπυλαίων.

stgeorgeside1923 Ανέγερση διαμερισμάτων ανατολικής πλευράς.

1926 Πεθαίνει ο εφημέριος Γεώργιος Μαρκαντωνίου, σε ηλικία 70 χρόνων, με σαραντάχρονη υπηρεσία στη Μονή.

1954, 30 Μαΐου Αποκαλυπτήρια προτομής Φιλίου Ζαννέτου από τον Aρχιεπίσκοπο Mακάριο Γ’, παρουσία των Mητροπολιτών Kιτίου και Kυρηνείας, του Xωρεπισκόπου Σαλαμίνος, των Hγουμένων Kύκκου, Aγίου Nεοφύτου και Xρυσορροϊατίσσης, των Δημάρχων Λευκωσίας, Πάφου, Kυρηνείας, εκπροσώπων Λεμεσού, Aμμοχώστου, πολλών Oργανώσεων και πλήθους κόσμου. Kύριος ομιλητής ο Σπύρος Πετρακίδης.

Η πόλη της Λάρνακας μπορεί να υπερηφανεύεται για τις βιομηχανίες της οι οποίες απασχολούν σήμερα περίπου δύο χιλιάδες εργάτες και εργάτριες. Το εργοστάσιο κουμπιών, δοντιών, τα εργοστάσια φαιοχώματος (τέρρα ούμπρα), η ελαιουργία, τα σαπωνοποιεία και το εργοστάσιο καλτσών, εξασφαλίζουν εργασία σε πολλούς και χωρίς αυτά το πρόβλημα της ανεργίας θα ήταν πολύ σοβαρό.

     Εδώ θα αναφερθούμε στο εργοστάσιο τεχνητών δοντιών, που αποτελεί  μια ενδιαφέρουσα βιομηχανία. Το εργοστάσιο ανήκει στην Αυτοκρατορική Βιομηχανία Οδόντων Λτδ. η οποία έχει την έδρα της στη Λάρνακα. Το εργοστάσιο βρίσκεται κοντά στην τουρκική συνοικία, σε κτήριο ευρύχωρο και άνετο. Η βιομηχανία ιδρύθηκε το 1934 από κεφαλαιούχους εβραίους της Παλαιστίνης, με συμμετοχή κυπριακού κεφαλαίου. Ο αριθμός των εργατών του είναι σήμερα περίπου 180, με ικανοποιητικά ημερομίσθια. Οι πρώτες ύλες, κυρίως πορσελάνη, εισάγονται από τον Καναδά και τα πολύτιμα μέταλλα για την κατασκευή τους από την Αγγλία. Το εργοστάσιο εξάγει τα προϊόντα του σε Ηνωμένο Βασίλειο, Ινδίες, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Τουρκία, Αίγυπτο, Συρία, Ιράκ, και Καναδά. Πριν από τον πόλεμο πραγματοποιούσε εξαγωγές και σε Γαλλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Σιγκαπούρη, Σιάμ και Χογκ Κογκ.

     Κατασκευάζονται διάφορα είδη δοντιών. Η πορσελάνη εισάγεται σε σκόνη και ζυμώνεται από έμπειρο εργάτη. Τοποθετείται σε καλούπια που έχουν σχήμα δοντιών τα οποία ψήνονται σε φούρνο όπου σκληραίνονται και κατόπιν τα καλά δόντια διαχωρίζονται από τα ελαττωματικά. Τα τεχνητά δόντια τοποθετούνται σε μικρά χαρτόνια, σε πλήρεις σειρές πάνω και κάτω οδοντοστοιχίας. Εκτός από  απλά δόντια κατασκευάζονται και δόντια με χρυσούς γάντζους για να αντικαθιστούν δόντια χρυσών ή άλλων οδοντοστοιχιών. Η επικόλληση των χρυσών γάντζων είναι εξειδικευμένο έργο και επιτυγχάνεται μέσα σε ηλεκτρική υψικάμινο υψηλής θερμοκρασίας.

     Ό,τι προκαλεί περισσότερο την προσοχή ενός επισκέπτη του εργοστασίου τεχνητών δοντιών είναι η κατασκευή και μαύρων δοντιών για τις ανάγκες των οδοντογιατρών του Σιάμ, οι κάτοικοι του οποίου έχουν μαύρα δόντια, διότι, όπως πληροφορούμαστε, τρώγουν ένα είδος καρπού που τα μαυρίζει ή διότι πολλοί από αυτούς είναι ναρκομανείς.

[Προσαρμογή κειμένου του δημοσιογράφου Οδυσσέα Ευρυβιάδη (Wideson), στο περιοδικό Κυπριακή Επιθεώρηση, Ιούνιος-Ιούλιος 1946].

Η Αλυκή της Λάρνακας, σημαντικός βιότοπος και ένα από τα πιο όμορφα φυσικά τοπεία της Κύπρου, είχε μέσα στους αιώνες και μέχρι το πρώτο μισό του 20ού, εκτός από την ομορφιά της και μεγάλη οικονομική σημασία.

alyki1818Η Αλυκή το 1818

     alyki1878

Η Αλυκή το 1878

     Στις αλυκές της Λάρνακας αναφέρεται, από τον 3ο αίωνα π.Χ., ο Αντίγονος ο Καρύστιος. Εκτενέστερη είναι η αναφορά του Αρχιμανδρίτη Κυπριανού στην Ιστορία χρονολογική (1788) :

     “Eτέρα [λίμνη άλατος] είναι εκείνη του Kιτίου μεγίστη, και άλατος εκλεκτωτέρου και του της Iταλίας. Εξ αυτής και ο πλησίον τόπος ωνομάσθη Aλικαίς. Aυτή δε έχει κοινωνίαν με την θάλασσαν, απέχει απ’ αυτής αρκετόν διάστημα. H περίμετρος αυτής περιέχει ώς τρεις λεύγας κατά τους ιστορικούς.

     Πήγνυται κατά τον Iούλιον και Aύγουστον, λευκότατον το άλας της, και κατά το άρτημα έχει τοιαύτην λεπτήν αλμυράδα, ώστε μία δόσις εκ τούτου αναπληροί δια το διπλούν εις άλλα αλάτια. τούτο εδοκιμάσθη πολλάκις, εξ εγκάτων έχει τους αλμυρούς Kρουνούς αναβρύζοντας. Eίναι δε μεγαλητέρα της άνωθεν. αύτη προ ολίγων χρόνων εδίδετο εις πάκτος, ως ούσα πρόσοδος των Γιαννιτζάρων του τόπου, κατ’ έτος ως πέντε χιλιάδας γρόσια, και η του Aκτωτηρίου χίλια”.

     Το μάζεμα του αλατιού συνεχιζόταν με τον ίδιο παραδοσιακό τρόπο έως και τις αρχές της δεκαετίας του 1970 και όλα έδειχναν ότι ο χρόνος είχε σταματήσει και η Αλυκή κρατούσε σταθερή την εικόνα και τις λειτουργίες της.

alykiΣυλλογή αλατιού (δεκαετία του 1930) 

alyki1950Συλλογή αλατιού (δεκαετία του 1950)     

Όμως η καταστρεπτική επέμβαση του ανθρώπου ήλθε να ανατρέψει τις έως τότε πραγματικότητες : αεροδρόμιο φύτρωσε ξαφνικά ως απρόσκλητος αλλά απαιτητικός γείτονας, το οδικό δίκτυο της περιοχής αναβαθμίστηκε, και η αναπτυσσόμενη πόλη πολιόρκησε ασφυκτικά τη μεγάλη αλυκή ―ακόμη και με την αδικαιολόγητη εγκατάσταση συγκροτημάτων και κτηρίων που θα μπορούσαν να είχαν σχεδιαστεί  αλλού (π.χ. στρατόπεδο, δικαστικό μέγαρο).  Όλα αυτά επιβάρυναν την περιοχή σε τέτοιο βαθμό που τα αλάτι της δεν κρίθηκε ακατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση. Τα τελευταία χρόνια ακόμη και το μάζεμά του σταμάτησε ως ασύμφορο.

     Τη χαριστική βολή στην επιβίωση του χώρου, τουλάχιστον με τη μορφή που ήταν γνωστή για τόσους αιώνες, δίνει η αδηφάγος επέκταση του αεροδρομίου, για χάρη της οποίας σταδιακά εξαφανίζονται οι μικρότερες αλυκές του συμπλέγματος. Άραγε οι ίδιες ανάγκες θα “αναβαθμίσουν” κάποια μέρα και τη μεγάλη λίμνη της Αλυκής σε μεγαλοπρεπές και πολύ προσοδοφόρο χώρο στάθμευσης; (Ήδη, δειλά δειλά, η περιφέρειά της χρησιμοποιείται ως χώρος παράνομης στάθμευσης από πολλούς που θέλουν να αποφύγουν την καταβολή δικαιωμάτων στον επίσημο χώρο στάθμευσης του αεροδρομίου).    

Τον Σεπτέμβριο του 1883 η Εκκλησιαστική Επιτροπή Αγίου Λαζάρου Λάρνακας υπογράφει συμβόλαιο με τον Gaetano Aliano για την κατασκευή σκάλας από ξύλο καρυδιάς, αξίας δέκα λιρών, για τον άμβωνα της εκκλησίας. Στις υποχρεώσεις του κατασκευαστή περιλαμβάνονται και οι ακόλουθες :

     “Η ρηθείσα σκάλα να γίνει όσον ένεστι δυνατή και στερέα την οποίαν να συνδέση ο ίδιος δια ράβδων σιδηρών ή πασσάλων σιδηρών, ή δι’ οιουδήποτε άλλου μέσου προς μεγίστην αυτής στερεότητα, μετά της προς το κατώτερον μέρος υπαρχούσης μαρμαρένης σκάλας εις τρόπον ώστε να κρατή συνέχειαν και να στρέφη με κούρβες”.

     Τα σκαλιά “να είναι σεντουκωτά από άνωθεν έως κάτω, το δε σεντούκωμα από ξύλον επίσης καρυδιάς…”

     Τέλος επαναλαμβάνεται ότι “Η ρηθείσα σκάλα οφείλει να είναι καλώς συνδεδεμένη, συνηρμοσμένη, στερεοτάτη και μετά πολυτελείας και γούστου ηργασμένη καθ’ όλα”.

     Πρόκειται για τη σκάλα του άμβωνα που έως σήμερα υπάρχει στην εκκλησία.

symvolaio1

symvolaio2

symvolaio31

pelllogo41911-1912

Δημητριάδης, Σοφοκλής (Λάρνακα) [= ιδρυτής εμπορικού οίκου στη Λευκωσία]

Ευρυβιάδης, Οδυσσεύς (Λάρνακα) [= (1896-1956), δημοσιογράφος με το ψευδώνυμο Wideson]

Κωνσταντίνου, Τάκης (Λάρνακα)

Πετρακίδης, Θρασύβουλος (Λάρνακα) [= έμπορος αρχαιοτήτων]

1913-1914

Ιερωνυμίδης, Λαυρέντιος (Λάρνακα) [= τραπεζικός]

Κτωρίδης, Κωνσταντίνος (Λάρνακα)

Λυσιώτης, Κλέαρχος (Λάρνακα) [= έμπορος]

Μιτσής, Στυλιανός (Λάρνακα) [= έμπορος]

1914-1915

Γεωργιάδης, Γεώργιος (Λάρνακα)

Ιερωνυμίδης, Άριστος (Λάρνακα)

Κυριακού, Σταύρος (Λάρνακα)

Λυσιώτης, Ξάνθος (Λάρνακα) [= (1898-1987), έμπορος, ποιητής]

Παπαδόπουλος, Νικόλαος (Πεντάκωμο)

Παπανικολάου, Φ. (Καλοπαναγιώτης)

Ραφαήλ, Νικόλαος (Λάρνακα)

1915-1916

Βαλδασερίδης, Γλαύκος (Λάρνακα) [= εμποροβιομήχανος]

Βωβίδης, Κυπριανός (Λάρνακα) [= έμπορος]

Καρίσιμος, Κωνσταντίνος (Λάρνακα)

Κωνσταντινίδης, Φαίδων (Λάρνακα)

Λουκά, Αντώνιος (Λάρνακα)

Μεσολογγίτης, Μιχαήλ Κ. (Λάρνακα)

Ρώσσος, Στυλιανός (Κόρνος)

Σανταμάς, Λύσος (Αμμόχωστος) [= (1899-1978), δικηγόρος, δήμαρχος Λάρνακας (1946-1953)]

Στεφάνου, Ηλίας (Λάρνακα)

Στεφάνου, Στέφανος (Λάρνακα)

Χαραλάμπους, Θουκυδίδης (Πάφος)

Χρήστου, Αγησίλαος (Άγιος Θεόδωρος Λάρνακας)

1916-1917

Βασιλειάδης, Γεώργιος (Λάρνακα)

Δημητρίου, Ανδρέας (Λάρνακα)

Ευτυχίου, Στυλιανός (Λάρνακα)

Θεοφανίδης, Γεώργιος (Λάρνακα)

Κοντόπουλος, Κωνσταντίνος (Λεμεσός)

Μιχαηλίδης, Νικόλαος (Λάρνακα)

Μιχαηλίδης, Σταύρος (Λάρνακα)

Παπαγγέλου, Ιωάννης Κ. (Λάρνακα) [= (1899-1991), συγγραφέας με ψευδώνυμο Γιάννης Λεύκης]

Πετρίδης, Αντώνιος (Λευκωσία)

Χαρνουπίδης, Λουκάς (Λευκωσία)

Χριστοδουλίδης, Χρ. (Λευκωσία)

1917-1918

Αβρααμίδης, Κ. (Λευκωσία)

Αντωνιάδης, Γ. (Αμμόχωστος)

Αχιλλέως, Βάσος (Λάρνακα) [= εμποροβιομήχανος]

Ζαρμάος, Γεώργιος (Λάρνακα) [= ναυτιλιακός πράκτορας]

Ζένιος, Κυριάκος (Λύση) [= έμπορος]

Ιακωβίδης, Λ. (Λεύκαρα)

Ιωάννου, Μ. (Λευκόνοικο)

Μαυρομουστάκης, Κ. (Κοιλάνι)

Παττίχης, Χρ. (Κάτω Δρυς)

Πιερίδης, Γ. (Λάρνακα)

Πιερίδης, Ζήνων Δ. (Λάρνακα) [= (1900-1967), δικηγόρος, δήμαρχος Λάρνακας (1964-1967)]

Σολομωνίδης, Θ. (Λάρνακα)

1918-1919

Γεωργίου, Θωμάς (Ορόκλινη)

Δημητρίου, Κωνσταντίνος (Λάρνακα)

Θεμιστοκλέους, Τρισ. (Λάρνακα)

Κωνσταντινίδης, Κ. (Λάρνακα)

Μαρσέλλος, Μενέλαος (Λάρνακα)

Μελισσάς, Μενέλαος Κ. (Βάβλα) [= (1900-1952), δικαστής]

Νεάρχου, Λάμπρος (Λεμεσός)

Παναγιωτίδης, Π. (Λάρνακα)

Παπαδόπουλος, Βύρων (Λεμεσός)

Παπαδόπουλος, Θ. (Λεμεσός)

Παπαθωμά, Παναγιώτης (Λειβάδια)

Πάτσαλος, Γ. (Λεύκαρα)

Σταύρου, Δημήτριος Α. (Λάρνακα)

Στυλιανού, Κυριάκος (Λάρνακα)

Τζαπούρας, Αχιλλεύς (Λάρνακα) [= εισαγωγέας]

Χριστοφίδης, Γ. (Λάρνακα)

1919-1920

Αγιώτης, Χρ. (Λάρνακα)

Αστραίος, Γεώργιος (Αστρομερίτης)

Βασιλειάδης, Αρτέμιος (Βατυλή)

Δημητρίου, Χρ. (Άγιος Αθανάσιος)

Ιερωνυμίδης, Γ. (Λευκωσία)

Κυπριανού, Λεωνίδας (Λευκωσία)

Μικελλίδης, Αντώνιος (Λάρνακα)

Μηνά, Δημήτριος (Αραδίππου)

Νικολαΐδης, Αχιλλεύς (Λάρνακα)

Νικολαΐδης, Κωνσταντίνος (Πορτ Σάιντ)

Παπαδόπουλος, Στυλιανός (Ζωοπηγή)

Παρασκευά, Παύλος (Λεμεσός)

Πέτρου, Ανδρέας (Λάρνακα)

Χριστοδουλίδης, Βύρων (Λάρνακα)

1920-1921

Γάρρας, Γεώργιος (Κάιρο)

Ελευθεριάδης, Ζαχαρίας (Λάρνακα)

Ευαγγελίδης, Ευάγγελος (Αραδίππου)

Θεμιστοκλέους, Ιάκωβος (Λάρνακα)

Καλλίδης, Κωνσταντίνος (Λάρνακα)

Νικόπουλος, Ανδρέας (Μόρφου)

Παπαδόπουλος, Κυριάκος (Λεμεσός)

Προκοπίου, Πάσχάλης (Λεονάρισσο)

Σαββίδης, Μιχ. (Λάρνακα)

Σωφρονίου, Γεώργιος (Άγιος Αθανάσιος)

Τιγγιρίδης, Μελής (Λεύκαρα)

Τσεντίδης, Χαρίλαος Κ. (Άγιος Θεόδωρος Λάρνακας)

Χαχολιάδης, Βύρων (Λάρνακα) [= Γυμναστικός στο Παγκ. Εμπ. Λύκειο]

ameracadchurch11892, Φεβρουάριος.  Ιεραπόστολοι της προτεσταντικής Reformed Presbyterian Church Βόρειας Αμερικής αγοράζουν στη Λάρνακα γη για την ανέγερση παρεκκλησίου από σιδερένιο σκελετό (Covenanter “Iron” Church), που θα αποστελλόταν από το Λονδίνο. Το έργο ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του ίδιου χρόνου. Αργότερα καταστράφηκε από πυρκαγιά και στη θέση του κτίστηκε η εκκλησία (Mission Chapel) η οποία διασώζεται μέχρι σήμερα.

1898. Κοντά στο παρεκκλήσιο κτίστηκε κατοικία, με κόστος 2000 δολλαρίων, η οποία λειτούργησε ως μικρό σχολείο. Μετά την ίδρυση και λειτουργία της Αμερικανικής Ακαδημίας, χρησιμοποιήθηκε ως κατοικία του διευθυντή.

1908. Η Αμερικανική Ακαδημία, σχολείο μέσης εκπαίδευσης, ιδρύεται από τον Αιδεσιμότατο Walter McCarroll, ο οποίος βρισκόταν στην Κύπρο από το 1903. Τα μαθήματα γίνονταν στην εκκλησία.

1911, Οκτώβριος. Συμπληρώνεται η ανέγερση του κεντρικού οικήματος της Σχολής (Memorial Hall) και η διδασκαλία μεταφέρεται στο νέο οίκημα, με 85 μαθητές. Τα επίσημα εγκαίνια έγιναν στις 6 Ιανουαρίου 1912 :

ameracadmemorial

Memorial Hall (1912)

1925. Αγοράζεται  το Ξενοδοχείο Majestic, το οποίο θα μετονομαστεί σε Carither’s Hall (εγκαινιάζεται στις 11 Ιουνίου 1926) :

ameracadcarithers   Carither’s Hall  (γύρω στα 1930)

ameracadsqΗ πλατεία μπροστά στα παλαιά κτήρια της Σχολής, και τα γήπεδα τέννις δεξιά (γύρω στα 1930)

ameracad1950Carither’s Hall (δεκαετία 1950). Στο ισόγειο λειτουργούσε η βιβλιοθήκη και το αναγνωστήριο, ενώ ο πρώτος όροφος χρησιμοποιήθηκε ως οικοτροφείο

1938, 18 Ιανουαρίου. Εγκαινιάζεται το Brotherhood Building :

ameracadbrotherhood1 Το μονώροφο Brotherhood Building

1951, 18 Ιανουαρίου. Εγκαινιάζεται το ολοκληρωμένο (διώροφο) Brotherhood Building :

ameracadbrotherhood2

1955, 30 Απριλίου. Εγκαινιάζεται το ισόγειο του νέου κεντρικού κτηρίου της Σχολής (Weir Building), επί της λεωφόρου Γρηγόρη Αυξεντίου. (Οι εργασίες στο χώρο των παλαιών γηπέδων τέννις είχαν αρχίσει από τον Οκτώβριο 1952) :

ameracadweir1

Φωτογραφία των εγκαινίων

1980, 9 Φεβρουαρίου. Εγκαινιάζεται το ολοκληρωμένο κεντρικό κτήριο της Σχολής (Weir Building), επί της λεωφόρου Γρηγόρη Αυξεντίου :

ameracadweir2

1981. Στο χώρο του παλαιού Carither’s Hall κτίζεται μεγάλο κτηριακό συγκρότημα διαμερισμάτων και καταστημάτων διατηρώντας την ονομασία “Κάριδερς” :

 ameracadcarithers2Αρχιτεκτονικό σχέδιο του συγκροτήματος

melisnik[Ο πεζογράφος Μελής Νικολαΐδης γεννήθηκε στη Λάρνακα το 1892, και από εδώ άρχισε τη συγγραφική δραστηριότητά του. Στην πόλη εξέδιδε και την εβδομαδιαία εφημερίδα Ηχώ της Κύπρου, κατά την περίοδο 1913-1920. Το 1924 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα όπου πέθανε το 1979 αφήνοντας πλούσιο πεζογραφικό έργο. Ήταν εξάδελφος του ποιητή Ξάνθου Λυσιώτη. (Η νεανική φωτογραφία του είναι από τα χρόνια της διαμονής του στη Λάρνακα)].

Από τη στιγμή που το αυτοκίνητο έμπαινε στη Λάρνακα, πλήθος από ωραίες κι αγαπημένες αναμνήσεις με υποδέχτηκε και με ακολούθησε σαν ένα πυκνό και πολυθόρυβο σμήνος από χελιδόνια, που αντί να προαναγγέλλουν την άνοιξη με το κελαδητό τους, τραγουδούσαν μιαν παλιά, περασμένη, μα και αξέχαστη άνοιξη ―την πρώτη άνοιξη της ζωής μου.

     Να οι γραφικές Καμάρες, που αποτελούσαν τότε τον συνηθισμένο χώρο των σχολικών μας εκδρομών. Εκεί αντίκρυ, κάτω από τα τόξα τους, απλώναμε τις πετσέτες μας και τρώγαμε τα λιτά φαγητά μας· εκεί γύρω παίζαμε, γελούσαμε και τραγουδούσαμε· εκεί πάνω σκαρφαλώναμε, για να πιούμε το δροσερό τρεχούμενο νερό μέσα στο πέτρινο αυλάκι του. Και νιώθω ακόμα και σήμερα την ίδια δροσιά και την ίδια χαρά.

     Να ο Άης Γιώργης με το πανηγύρι του, με τα γεμάτα από σουτζούκκον και σισαμένιον χαλουβάν σακιά, με τις πρόχειρες τέντες των λουκουμάδων και με τα ξύλινα αλογάκια, που γύριζαν γύρω από έναν χοντρό στύλο. Απ’ αυτά έπεσα κάποια φορά και χτύπησα στο φρύδι· και μια μικρή μου φίλη φρόντιζε με στοργική ανησυχία να μου σταματήσει το αίμα. Και όπως έχω ακόμα το σημάδι από το χτύπημα δίπλα στο φρύδι, νιώθω ακόμα και τώρα το απαλό χάδι του τρυφερού χεριού της φίλης στο πρόσωπό μου.

     Να το σεμνό χτήριο του τότε γυμνασίου μας με τις σεβαστές μορφές των καθηγητών και τις αγαπητές των συμμαθητών, που με συγκίνηση τις ανακαλεί η μνήμη. Πόσες αναμνήσεις ―πνευματικότερες αυτές― απ’ αυτή την αναπόληση. Εδώ είχα την πρώτη… συγγραφική έμπνευση: να γράψω… Ελληνική Ιστορία! Κι εδώ, μαζί με λίγους φίλους, εκδώσαμε χειρόγραφη και έπειτα πολυγραφημένη… εφημερίδα (που δυστυχώς δεν θυμούμαι τον τίτλο της, αλλά θυμούμαι το καταπληκτικό μου ψευδώνυμο “Σιμουρδαίνος”, παρμένο, αν δεν κάνω λάθος, από κάποιον ήρωα του Ουγκώ!)

     Κι οι αναμνήσεις ξεπετιούνται ολοένα από παντού, από κάθε τοποθεσία και κάθε σημείο της αγαπημένης γενέτειρας, σμιγμένες όλες με παλιά γεγονότα και παλιά φευ! πρόσωπα, που γεμίζουν όμως την μνήμη από νιάτα, και δονούν την ψυχή με τα πιο τρυφερά αισθήματα.

     Κι έτσι ζωντανεμένες και ξανανιωμένες και οι δυο ―μνήμη και ψυχή―, με καινούργια φτερά η πρώτη, με νέες λεπτές κι ευαίσθητες χορδές η δεύτερη, πετούν σφιχτοδεμένες κι αξεχώριστες πάνω από τα γνώριμα και προσφιλή τοπία, και τρυγούν τα πιο γλυκά αναθύματα, όπως οι γλυκοί χυμοί, που οι μέλισσες τρυγούν από τα λουλούδια, για να κάμουν το μέλι.

     Πετούν πάνω από τον αγαπημένο μου περίπατο, τη λεωφόρο Αρτέμιδος (θα κρατεί ακόμα, υποθέτω, το ίδιο όνομα, που είχε κάμει τότε μιαν καλή γειτόνισσα να λέει με καμάρι πως ο δρόμος ονομάστηκε έτσι, επειδή ο άντρας της λεγόταν… Αρτέμης)· σταματούν για λίγο στην Αγία Φανερωμένη, όπου στο υπόγειο τότε, μέσα στον βράχο, πρωτόγονο εκκλησάκι ανάβαμε μαζί με τους φίλους (και προπάντων με τις φίλες) το κεράκι μας, και δέναμε πάνω στον έξω μεγάλο θάμνο ένα κομμάτι ρούχο ή κορδέλα ―το τάμα μας―, για να μας φανερώσει το αγαπημένο πρόσωπο (πόσο ζωηρά θυμούμαι ακόμα το θαυμαστό αυτό “φανέρωμα” σε μια φίλη μου και σε μένα, όταν, μη τολμώντας να εκφράσουμε τ’ αμοιβαία μας αισθήματα, γράψαμε μονάχα σε δυο κομμάτια χαρτί ο καθένας το όνομα του άλλου, και τ’ ανταλλάξαμε με συγκινημένη σιωπή)· και προχωρούν έπειτα στην Αλυκή, όπου μαζί με τους φίλους (και πάντα κυρίως με τις φίλες) μαζεύαμε λουλούδια και βουτούσαμε τα πόδια μας στ’ αλμυρά νερά της όχθης.

     Έπειτα, έτσι σφιχτοδεμένες πάντα η ψυχή και η μνήμη, κατεβαίνουν στην παραλία, για να ξαναχαρούν πάνω στη μεγάλη αποβάθρα και στην προκυμαία (που εξελίχθηκε κατόπιν στις γραφικές Φοινικούδες) το κομψό, χαρούμενο κι ωραίο πλήθος των κοριτσιών και των αγοριών, που έκαναν ακατάπαυστες βόλτες ή κάθονταν στα γεμάτα από κόσμο κέντρα, φλερτάροντας ανώδυνα και γελώντας ευτυχισμένα, ή προχωρούν με ιδιαίτερη συγκίνηση ως τη μικρή αποβάθρα ―την “αποβαθρούν”― για να ξανανιώσουν την ξεχωριστή χαρά της εγκάρδιας συντροφιάς δυο νέων ―του αγαπημένου μου εξάδερφου κι εμένα―, που γελούσαν, αστιεύονταν, κάποτε εμιμούνταν και πρόσωπα του Καραγκιόζη, μέσα σε δυνατά και ακράτητα γέλια.

     Αλλά η ψυχή ―και χωρίς πια τη βοήθεια της μνήμης― ξαναζεί με βαθιά συγκίνηση όχο μόνο παλιές αναμνήσεις, αλλά και σύγχρονες και ζωντανές στιγμές ζωής, που δένονται και συνεχίζουν τις πιο ωραίες και πιο αγαπητές αναμνήσεις.

     Στο σπίτι της αδελφής μου είχαν συγκεντρωθεί όλοι οι συγγενείς, για να με χαιρετίσουν. Και όλοι να με τριγυρίζουν, να με περιποιούνται και να με φροντίζουν με την ίδιαν αγάπη, στοργή και προθυμία. Τους έβλεπα όλους γύρω μου με καμάρι ―ανάμεσά τους ο ιδιαίτερα αγαπημένος μου εξάδερφος― και χαιρόμουν με συγκίνηση την ωραία στιγμή.

     Ιδιαίτερη συγκίνηση που έδωσε η επίσκεψή μου στον ιστορικό ναό του Αγίου Λαζάρου. Καθώς μπήκα στην εκκλησία ολόμονος κι έμεινα απερίσπαστος κι απομονωμένος, μπόρεσα να νιώσω ως το βάθος την ίδια ιερότητα της ατμοσφαίρας, όπως τότε, άναψα με την ίδια ευλάβεια το κερί μου μπροστά στην ίδια εικόνα, κατέβηκα με το ίδιο δέος στον ιερό τάφο του αγίου αναπνέοντας την ίδια θαυμαστή ευωδία, ένιωσα την ίδια, όπως τότε, ανάγκη προσευχής κι εξάρσεως. Και προσευχήθηκα με μάτια βουρκωμένα.

     Αλλά εκτός από τις στενά προσωπικές και συναισθηματικές αυτές εντυπώσεις θα προσθέσω και μια γενικότερη και σημαντικότερη, που μου χάρισε η επίσκεψη σ’ ένα αρχοντικό της πόλεως, το σπίτι του κ. Ζ.Δ. Πιερίδη. Καθώς θαύμαζα τους πολύτιμους αρχαιολογικούς, ιστορικούς και λαογραφικούς θησαυρούς του σπιτιού, το οποίον μια λαμπρά οικογενειακή παράδοση, που την συνεχίζουν μ’ έμπνευση και πίστη οι αληθινά καλλιτεχνικές ψυχές του ζεύγους Πιερίδη, το έχει μετετρέψει όχι μόνο σ’ ένα εξαίρετο μουσείο, αλλά και σε μια μόνιμη έκθεση γνήσιας Τέχνης, πλάταινα μέσα στη σκέψη μου τα πλαίσια του σπιτιού και της οικογενειακής παραδόσεως, και τα άπλωνα σ’ ολόκληρη την πόλη, στην ιστορία της και στη ζωή της. Και την αρχοντιά του πνεύματος και της ψυχής, που χαιρόμουν μέσα στις μεγάλες εκείνες αίθουσες, την ένιωθα ν’ ανταποκρίνεται κα να συνταυτίζεται με την ίδιαν αρχοντιά, που αναδίνεται από τη σεμνή κι ωραία γενέτειρα πόλη μου, από τα παλιά της χτίσματα, από τη συμπεριφορά, την έκφραση, και τις εκδηλώσεις των κατοίκων της, από την όλη ευγενική ατμόσφαιρά της. (Ιούνιος 1961)

Μελής Νικολαΐδης, Η Κύπρος μας, η Ομορφιά της, η Ζωή της, ο Αγώνας της (1965), σ. 62-64.

akropolimap1Η πλατεία Ακροπόλεως, σημείο διασταύρωσης του δρόμου από την παραλιακή Σκάλα προς Λευκωσία και του δρόμου που ένωνε το εσωτερικό της Σκάλας με τη Λάρνακα, λόγω της κεντρικής θέσης του έχει μακρά ιστορία: Από ερημικό ακραίο σημείο στα βόρεια της Σκάλας κατά τις πρώτες δεκαετίες της αγγλικής κατοχής (όπως φαίνεται στο επάνω αριστερό σημείο του χάρτη, δεκαετίας 1900) εξελίχθηκε σταδιακά σε κεντρικότατο σημείο της πόλης ύστερα από την ενοποίηση Σκάλας και Λάρνακας.

     Όπως μας πληροφορεί ο Ν.Γ. Κυριαζής, η περιοχή ήταν προηγούμένως γνωστή ως “τοιχούδι”. Και εξηγεί:

     “Τοιχούδι: Πρόγονος της Aκροπόλεως. Mικρός τοίχος ηγείρετο άλλοτε παρά την νυν οικίαν Xριστοφή Aναστασίου. Eις τούτον, εντεύθεν διερχομένων Λαρνακέων και χωρικών, δι’ εργασίαν των, εν γραμμή οι φτωχοί εκάθηντο, εδώ, επαιτούντες, εξ ου και τοιχούδιν τους φτωχούς. Tην νύκτα η σκηνοθεσία ήλλασσε. Tας θερινάς νύκτας, εκ Σκάλας και Λάρνακος, συνηντώντο εδώ πολλαί οικογένειαι ευχαρίστους ώρας διερχόμεναι. Λέγεται ότι εδώ τραγωδούσα η Άδα του Παρτζίλη ηκούετο εις Λάρνακα και Άγιον Λάζαρον”.

     [Η οικία Χριστοφή Αναστασίου (στο χάρτη είναι το μοναχικό κτίσμα που βρίσκεται πλησιέστερα προς τη διασταύρωση της Ακρόπολης), έχει τη δική της ιστορία. Όπως μας πληροφορεί ο Κυριαζής, το 1879 “φροντίδι της αγγλικής κυβερνήσεως ιδρύετο το πρώτον εν Λάρνακι κρατικόν νοσοκομείον, στεγασθέν παρά την Ακρόπολιν, εις ισόγειον κατοικίαν, ανήκουσαν εις τους γονείς της Ελπίδος Λέφα, ιδιοκτησίαν σήμερον Χριστοφή Αναστασίου. Τα δωμάτια, επιμήκη, ετιτλοφορήθησαν από τον λαόν σπιτουδκια τους αρρώστους”. (Ο χώρος όπου βρισκόταν η οικία, είναι στην οδό Ερμού, αρ. 4, σήμερα πολυκατοικία Νίκου Οικονομίδη)].

     Για την εξέλιξη της περιοχής κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, επιστρέφουμε σε σχετικό κείμενο του Ν.Γ. Κυριαζή (δημοσιευμένο το 1947):

     “Aκρόπολις: Mεταξύ Σκάλας-Λάρνακος ηγέρθη, 1900, παράγκα-καφενείον, όπου το Eυρυβιάδειον, εις ο ήρχοντο τας θερινάς νύκτας οι τολμηροί δι’ αναψυχήν. Aνεγερθεισών οικιών απέβη το κέντρον της νέας πόλεως, εκ της συγχωνεύσεως της Σκάλας-Λάρνακος, με δύο καφενεία, δύο σινεμά και την EΠA. H Aκρόπολις επεσκίασε το ‘τοιχούδιν’, οικειοποιηθείσα την δόξαν του, όπως η Σκάλα την της Λάρνακος. Bρίθει κόσμου χειμώνος τε και θέρους”.

     Ακολουθεί φωτογραφία της “πλατείας” κατά τις πρώτες δεκαετίες του ίδιου αιώνα. Το Ευρυβιάδειο Παρθεναγωγείο λειτουργούσε ήδη από το 1906 (ο τοίχος και τμήμα της εισόδου του φαίνονται στο άκρο δεξιά), αριστερά η παλαιότερη “παράγκα-καφενείον” έχει αναβαθμιστεί σε κανονικό κτίσμα, ενώ απέναντι δεξιά διακρίνεται και το δεύτερο καφενείο ―δύο χώροι αναψυχής που διατηρήθηκαν έως τα τέλη της δεκαετίας του 1970. 

akropoli 

christodoulou1912-1913

Η εθελοντική συμμετοχή κυπρίων σε ελληνικούς πολέμους ήταν πάντοτε αθρόα και γινόταν με μεγάλο ενθουσιασμό. Στους πεσόντες των βαλκανικών πολέμων 1912-1913 περιλαμβάνεται και ο λαρνακέας εθελοντής Ιωάννης Χριστοδούλου, λοχίας των ευζώνων, ο οποίο σκοτώθηκε στη μάχη του Πετσόβου, στις 16 Ιουλίου 1913, μόλις πέντε μέρες πριν από την ανακωχή. (Δελτάριο εποχής)  

cesnola2Ο ιταλικής καταγωγής Luigi Palma di Cesnola, χαρακτηριστική τυχοδιωκτική μορφή του 19ου αιώνα, αφίχθηκε στη Λάρνακα με την αμερικανίδα έγγυο σύζυγό του την ημέρα των Χριστουγέννων του 1865, ως πρώτος πρόξενος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Ο τριαντατριάχρονος Cesnola, με παλαιότερη στρατιωτική δραστηριότητα στην πατρίδα του Ιταλία  και τώρα δραστήριος αμερικανός πολίτης, με τη νέα αποστολή του ουσιαστικά “εξαργύρωνε” την εθελοντική συμμετοχή του στον αμερικανικό εμφύλιο πόλεμο.

     Στην Κύπρο, των τελευταίων χρόνων της οθωμανικής κατοχής, η ανυπαρξία μέτρων προστασίας των αρχαιοτήτων του νησιού επέτρεψε στον Cesnola ―όπως συνέβαινε και με πολλούς άλλους παραγόντες της ξένης ή τοπικής κοινότητας της Σκάλας― να ασχοληθεί με την προσοδοφόρο ενασχόληση των αρχαιολογικών ανασκαφών και της συλλογής κυπριακών αρχαιοτήτων. Ο νέος πρόξενος, κατά τα δέκα χρόνια της υπηρεσίας του στην Κύπρο (έως το 1876), με έδρα πάντοτε τη Λάρνακα, επέδειξε πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον για ανασκαφές παρά για τα προξενικά του καθήκοντα, απουσιάζοντας για μεγάλα διαστήματα από την πόλη, τόσο που αργότερα, με αφοπλιστική ειλικρίνεια έγραφε για την τελευταία περίοδο της διαμονής του στο νησί:

     “Ύστερα από απουσία σχεδόν έξι μηνών επέστρεψα, για μία ακόμη φορά, στη Λάρνακα, και ήμουν πολύ ευτυχής που χαιρόμουν την οικογενειακή ζεστασιά. Δυστυχώς βρήκα τη σύζυγό μου σε μεγάλη κατάθλιψη και άρρωστη. Η μοναχική ζωή της για τόσα χρόνια, με μικρές διακοπές κατά τα αραιά ταξίδια μας στην Ευρώπη, και τους λίγους μήνες στην Αμερική, άρχισαν να διακρίνονται στην όψη της, και κατάλαβα ότι ήταν πια καθήκον μου να τελειώνω με τις εξερευνήσεις μου”.

cesnolaresid

americanrepr1878     Ο Luigi Palma di Cesnola πέτυχε να εξελιχθεί στον σημαντικότερο της εποχής του (και πλέον αμφιλεγόμενο για τις μεθόδους του) ανασκαφέα κυπριακών αρχαιοτήτων. Η άγνοια και αδιαφορία του για σωστές μεθόδους ανασκαφής και παρουσίασης των ευρημάτων συχνά  αποδεικνύονται ανεπανόρθωτα καταστροφικές για την νεότερη έρευνα. Επιτήδειος όπως πάντα ο Cesnola, ―αφού προηγουμένως διαπραγματεύτηκε, χωρίς επιτυχία, με τα σημαντικότερα ευρωπαϊκά μουσεία― το 1872 πώλησε στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης, της Νέας Υόρκης, τη συλλογή κυπριακών αρχαιοτήτων του, και από το 1879 έως τον θάνατό του (1904) υπηρέτησε το ίδιο μουσείο ως ο πρώτος διευθυντής του!

cesnolamedallion2

[Στις φωτογραφίες: (α) Ο Luigi Palma di Cesnola (γραβούρα του 1872). (β) Δύο απεικονίσεις της οικίας του προξένου της Αμερικής, στο κέντρο της παραλίας της Σκάλας (γύρω στα 1880). (γ) Πίσω όψη του μεγάλου χρυσού παράσημου του βασιλιά της Ιταλίας Umberto Α΄ προς τον Luigi Palma di Cesnola για τη μεγάλη προσφορά του στην "ανασκαφή και αποκάλυψη της αρχαίας Κύπρου”!] 

Ιουλίου 2014
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Απρ    
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031  
Follow

Get every new post delivered to your Inbox.