You are currently browsing the category archive for the 'Κοινωνική ζωή' category.
Το 1853 δύο θάνατοι νεαρών κοριτσιών στη Λάρνακα έδωσαν την ευκαιρία να δημοσιευθούν ανωνύμως “επιτύμβιοι” στίχοι στο γνωστό αθηναϊκό περιοδικό της εποχής Η Ευτέρπη. Το πρώτο δημοσίευμα, με τίτλο “Ελεγείον εις τον θάνατον της Ελένης Χάβα, αποθανούσης εν Λάρνακι Κύπρου, κατά το 19 έτος της ηλικίας της” δημοσιεύτηκε στο τεύχος της 15ης Απριλίου, και το δεύτερο, για ένα δεκαεξάχρονο κορίτσι, με τίτλο “Επιτύμβιον εις την μακαρίτιδα Βιργινίαν Δεάπ”, οκτώ μήνες αργότερα, στο τεύχος της 15 Δεκεμβρίου.
Και τα δύο ποιήματα δείχνουν καλό ποιητή, και αν πρόκειται για Λαρνακέα, ασφαλώς δεν θα είναι πολλοί που θα μπορούσαν να διεκδικήσουν την πατρότητά τους. Ανάμεσα στους πρώτους πιθανούς υποψηφίους δικαιωματικά θα διεκδικούσε θέση και ο εικοσιτριάχρονος, τότε, συμπολίτης μας Θεμιστοκλής Θεοχαρίδης.
Στα παλαιότερα χρόνια τα ταξίδια, εκτός από τους πολλούς κινδύνους τους, ελάχιστες ανέσεις πρόσφεραν στου τολμηρούς που αποφάσιζαν να αφήσουν την ασφάλεια του σπιτιού και του τόπου τους. Όμως πάντοτε βρίσκονταν άνθρωποι αποφασισμένοι να γνωρίσουν νέους τόπους ή να πραγματοποιήσουν κάποιο τάμα ζωής, όπως ένα προσκύνημα στους Αγίους Τόπους.
Κατά τη δεκαετία του 1910 ο Θεόδωρος Απέγιτος από τη Λάρνακα, ως “Γενικός διοργανωτής του Ομίλου Προσκυνητών εις Ιεροσόλυμα” δραστηριοποιήθηκε έντονα με την οργάνωση ευφάνταστων (και “εξοντωτικών” στις λεπτομέρειές τους) εκδρομών στους Αγίους Τόπους. Από το βιβλίο του Γιώργου Γεωργή, Η Λάρνακα των Μαυροΐδηδων και του εμπορίου 1878-1937, έκδοση του Δήμου Λάρνακας που μόλις κυκλοφόρησε, μεταφέρεται εδώ απόσπασμα διαφήμισης των εκδρομών, όπως δημοσιεύτηκε σε σκαλιώτικη εφημερία του 1913:
“Προσκυνήματα υπό την επίβλεψιν και οδηγίαν καταλλήλων προσώπων της υπηρεσίας του κ. Θ. Απέγιτου, οι προσκυνηταί θα επισκεφούν την Πηγήν των Αποστόλων, το Πανδοχείον του Καλού Σαμαρείτου, τας δεξαμενάς του Σολομώντος, την Ιεριχώ, την Μονήν Ιωάννου του Βαπτιστού και του Αββά Γερασίμου, το Σαραντάριον όρος κατά την εις Ιορδάνην εκδρομήν. Επίσης την Μονήν Αγίου Σάββα, εν Βηθλεέμ δε το Άγιον Σπήλαιον, τον τάφον της Ραχήλ, την Μονήν του προφήτου Ηλιού, καθ’ οδόν δε την στέρναν των Μάγων.
Υπό την οδηγίαν δε του ιδίου του κ. Θ. Απεγίτου το όρος των Ελαιών, Γαλιλαίαν, Μονήν Αναλήψεως, Γεσθημανήν, ένθα ο τάφος της Παναγίας, το μέρος ένθα συνελήφθη ο Ιησούς και ένθα απήγγειλε το Πάτερ ημών, το όρος της Αγίας Σιών, τα Άγια των Αγίων, την Βηθανίαν, ένθα ο τάφος του Λαζάρου, την κολυμβήθραν του Σιλωάμ, τον Χείμαρρον των Κέδρων δια της οδού του Μαρτυρίου, το Πραιτώριον και όλα τα προσκυνήματα τα εντός του Ναού της Αναστάσεως, οίον τον Πανάγιον Τάφον, την Αγίαν Αποκαθήλωσιν, τον Γολγοθάν κλπ.”
[Βέβαια δεν γνωρίζουμε σήμερα πόσοι από τους συμμετέχοντες ολοκλήρωναν αυτή την προσπάθεια αναβίωσης του ιερού μαρτυρίου. Πάντως ο διοργανωτής τους φαίνεται ότι διέθετε ισχυρή κράση αφού συμμετείχε πάντοτε στις εκδρομές του].
Ουσιαστικό “βασίλειο” κάθε παλιού φωτογράφου ήταν το στούντιο. Κυκλοφορώντας τότε με μια φωτογραφική μηχανή δεν ήταν το ίδιο εύκολο όσο σήμερα. Οι φωτογραφικές μηχανές της εποχής και τα συνοδευτικά τους (τριπόδι, γυάλινες φωτογραφικές πλάκες κ.ά.) ήταν συνήθως εξαρτήματα πολύ βαριά. Όμως, παρά τις δυσκολίες, ενδιαφέροντα δείγματα δημιουργικών φωτογραφικών περιδιαβάσεων διασώζονται από φωτογράφους του παρελθόντος, όπως οι τρεις φωτογραφίες που ακολουθούν.
Κάποια μέρα (ίσως κατά τη δεκαετία του 1920) ο Λεοπόλδος Glaszner φορτώνεται τα σύνεργά του και κατεβαίνει στα παζάρια της Λάρνακας, όπου μαζεύονται οι χωρικοί της επαρχίας κι όπου συναντά κάποιος κάθε λογής εμπορευόμενους και βιοτέχνες.
Οι πρώτοι που δέχονται να φωτογραφηθούν είναι δύο χωρικοί κι ένας αστυνομικός ―ο οποίος με την πρέπουσα για το λειτούργημά του σοβαρότητα, ως “όργανο του νόμου”, επιδεικνύει το ραβδί του και το βιβλιάριο καταγγελιών.
Στην ομάδα θα προστεθεί σε λίγο ένας ιερέας χωριού της επαρχίας καθώς και ακόμη δύο “βρακάδες” (ο δεύτερος διακρίνεται πίσω από τον αστυνομικό).
Οι δύο οδηγούν τον φωτογράφο σε εργαστήριο κατασκευής και επιδιόρθωσης ποδίνων. Ό ένας τον “ξεναγεί” στις εργασίες που γίνονται από τους νεαρούς καλφάδες (μαθητευόμενους) ενώ ο άλλος κάθεται αναπαυτικά επιδεικύοντας το κεφαλομάντιλο και τις χοντρές ποδίνες του.
Αναμνηστική φωτογραφία από “τέιον” του Νηπιοκομικού Σταθμού των Κυριών Λάρνακας, 12 Ιουνίου 1934. Εκτός από τον υπεύθυνο γιατρό και τη νοσηλεύτρια, διακρίνονται οι κυρίες Μαρία Ν. Κυριαζή και Αυγούστα Πιερίδου-Χαχολιάδου.
[Η Magda Ohnefalsch-Richter (1873-1922), σύζυγος του γερμανού “αρχαιολόγου” Max Ohnefalsch-Richter, έζησε στην Κύπρο κατά την περίοδο 1894-1912. Το 1913 δημοσίεψε στα γερμανικά βιβλίο με τίτλο τα “Ελληνικά ήθη και έθιμα στην Κύπρο”, από όπου και το διασκεδαστικό περιστατικό που ακολουθεί, όπως και η φωτογραφία του συζύγου της. (Ο Max Ohnefalsch-Richter βρισκόταν στην Κύπρο από το 1878, ασχολούμενος και με το εμπόριο αρχαιοτήτων!)]
Όταν κάποτε ο σύζυγός μου, που διέμενε τότε μόνος στην Κύπρο, αρρώστησε με ιλαρά, έστειλε τον υπηρέτη του να καλέσει κάποιο γνωστό του γιατρό. Ο υπηρέτης δεν βρήκε τον γιατρό, πληροφορήθηκε όμως από το φαρμακοποιο ότι πολύ καλύτερα από οποιονδήποτε γιατρό ή φάρμακο μπορούσε να τον βοηθήσει ο γερο-μάγος Θεοδόσης, φύλακας των κλειδιών της εκκλησίας του Άη Γιάννη στην παλιά Λάρνακα. Μια γραφή, σταλμένη από το μάγο, θα ήταν αρκετή για να γίνει ο άρρωστος κύριός του εντελώς καλά. Φοβισμένος ο υπηρέτης πήγε στον Μάγο, ο οποίος όμως, αντί να στείλει τη γραφή, ήρθε ο ίδιος στον άρρωστο. Είπε ότι δεν αρκούσε να στείλει την ευχή, παρά έπρεπε να γράψει προσωπικά ο ίδιος πάνω στο κεφάλι του αρρώστου ―επειδή, βέβαια, ανέμενε να πληρωθεί καλά (όταν έμαθε ότι πρόκειται για ξένο άρρωστο).
Ο μάγος κάθισε τον σύζυγό μου σε μια καρέκλα, και όταν εκείνος είδε τον μάγο να βγάζει από την τσάντα του ένα κομμάτι ξύλο τυλιγμένο με ολόλευκο βαμβάκι, χωρίς να υποψιαστεί τίποτα κακό, δέχθηκε να υποστεί τη διαδικασία του εξορκισμού. Δεν πρόσεξε όμως ότι ο μάγος κρατούσε κι ένα μικρό φιαλίδιο με μελάνι, κι έτσι, σε λίγα λεπτά, ο άρρωστος ήταν παντού ζωγραφισμένος με μαύρα ιερογλυφικά, τα οποία ούτε οι μεγαλύτεροι και σπουδαιότεροι ειδικοί δεν θα μπορούσαν να αποκρυπτογραφήσουν. Για περίπου δεκαπέντε λεπτά ακολούθησε ένα ξόρκι στα ελληνικά, που εναλλασσόταν με μιαν άλλη γλώσσα που έμοιαζε με αραβικά. Γινόταν επίκληση σε όλους τους αγγέλους, αρχαγγέλους, αποστόλους, ευαγγελιστές και αγίους, στο όνομα της Αγίας Τριάδας να διώξουν όλους τους δαίμονες, μικρούς και μεγάλους, από τον ταπεινό ταλαίπωρο Max Ohnefalsch-Richter. Ο μεσολαβητής μίλησε επίσης για την αρρώστια του συζύγου μου και σε συναδέλφους του, όπως τον Άγιο Πέτρο κλειδοκράτορα του ουρανού. Μερικές φορές φυσούσε επάνω στον άρρωστο τρεις φορές και τον ράντιζε με νερό, έως ότου ―όπως πίστευε― μαζί με τους διαβόλους και τους δαίμονες εγκαταλείψουν τον άρρωστο όλων των ειδών οι φωτιές: διασταυρούμενες, κρύες και ζεστές, από κάρβουνα ή από ξύλα, από τον αέρα. Τέλος, ο μάγος ζήτησε από τον σύζυγό μου να τον συγχωρέσει για όση ταλαιπωρία του προκαλούσε. “Καταλαβαίνω”, απάντησε ο σύζυγός μου, “ότι όλα πρέπει να τα υπομένει κανείς χάριν της επιστήμης”. Ύστερα όμως ήρθε το χειρότερο: ο μάγος τον έφτυσε τρεις φορές, χωρίς εκείνος να προλάβει να το αποφύγει.
Τέλος ο “Μάγος” τον διαβεβαίωσε ότι κατείχε μαγικό έγγραφο χαρτί από το βασιλιά Σολομώντα, στα αραβικά, που του έδινε αυτή τη δύναμη. Έφυγε ο Μάγος και, πριν προλάβει να καθαρίσει ο άντρας μου το πρόσωπό του από το μελάνι, ήλθε ο γιατρός. Ο σύζυγός μου του διηγήθηκε τι είχε συμβεί, επειδή ο γιατρός, ένας έξυπνος Κύπριος με καλές ιατρικές σπουδές στην Ευρώπη, ήθελε να πληροφορηθεί όλα τα σχετικά για τις μαγείες. Ο νεαρός γιατρός αναστατώθηκε από όσα άκουσε και είπε στον σύζυγό μου: “Τούτο θα είναι ντροπή για τους Κυπρίους, αν εσείς το δημοσιεύσετε”. Όμως αυτή η ντροπή δεν είναι τόσο μοναδική. Και σε χώρες προοδευμένες και με υψηλή πνευματική ανάπτυξη, ακόμη και σήμερα συνηθίζεται να “διαβάζουν ξόρκια” για την αρρώστια αυτή.
Όταν ύστερα από μερικές μέρες η αρρώστια άρχισε να υποχωρεί, όλοι στη συνοικία ήταν απόλυτα βέβαιοι ότι τον Γερμανό έσωσε από βέβαιο θάνατο, ή τουλάχιστον από την πολύ βαριά ασθένειά του, αποκλειστικά ο Θεοδόσης ο Μάγος.
Το Θέατρο Μακρίδη λειτούργησε τον Νοέμβριο του 1924. Όπως αναφερόταν σε εφημερίδες της εποχής, «είναι πλάτους 18 μέτρων και μήκους 26 μέτρων, μετά καλλιτεχνικής σκηνής και συμπληροί σπουδαίαν έλλειψιν της πόλεώς μας». Χρησιμοποιήθηκε επίσης για χορούς και κινηματογραφικές προβολές. Για την ασφάλειά των θεατών ―επειδή υπήρχε πάντοτε κίνδυνος πυρκαγιάς (από ανάφλεξη της ταινίας λόγω υπερθέρμανσης της μηχανής)― όταν αργότερα (1927) εξετάστηκε για να χρησιμοποιηθεί ως χειμερινός κινηματογράφος, «ευρέθη τελείως ακατάλληλον δια κινηματοθέατρον. Και πριν του επιτραπεί να δώσει παραστάσεις κινηματογραφικάς πρέπει να αλλάξει την τοποθεσίαν της καμπίνας προβολής, ήτις ευρίσκεται άνωθεν της κυρίας εισόδου του θεάτρου και παραπλεύρως της εισόδου και εξόδου των θεατών του εξώστου».
Μια από τις ελάχιστες διασωζόμενες φωτογραφίες του εσωτερικού του θεάτρου, από την πρώτη περίοδο της ζωής του, λήφθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 1925, κατά τη διάρκεια χορού του άγνωστού μας “Συλλόγου Π.Σ.Ζ.”, στον οποίο συμμετείχε μεγάλος αριθμός γνωστών πολιτών της Λάρνακας.
Με τους γάμους του Αναστάσιου Κ. Μακρίδη και της Μαρίας Χρ. Κουππά ενώνονταν δύο γνωστές και δραστήριες οικογένειες της πόλης.
Ο γαμπρός, Αντώνιος Κ. Μακρίδης, διέθετε αίθουσα δεξιώσεων η οποία, από το 1924 εξελίχθηκε στο δημοφιλές (για πολλές δεκαετίες) κινηματοθέατρο Μακρίδη, “πλάτους 18 μέτρων και μήκους 26 μέτρων, μετά καλλιτεχνικής σκηνής”. Με σατιρική διάθεση κυκλοφορούσε στην πόλη ότι για χορούς, θέατρο και κινηματογράφο μαζευόταν “εις του Μακρίδη / κάθε καρυδιάς καρύδι”.
Πατέρας της νύφης ήταν ο Χριστόδουλος Κουππάς (1845-1918) εκδότης της σατιρικής εφημερίδας Χωρκάτης (1884-1885) και κυρίως της εφημερίδας Ένωσις (1885-1918) που συνοδευόταν με έκτακτα παραρτήματα του Χωρκάτη. Μετά τον θάνατό του, την έκδοση συνέχισε για έξι χρόνια ο Α.Κ. Μακρίδης.
Στο ιστορικό φωτογραφείο των Glaszner της Λάρνακας (ένα από από τα σημαντικότερα κυπριακά φωτογραφεία του πρώτου μισού στου 20ού αιώνα) ο εξοπλισμός δεν περιοριζόταν στις σπουδαίες μηχανές και την εργαστηριακή επεξεργασία ―εδώ ας θυμηθούμε τη ρήση “τέχνη φωτογραφική δεν είναι μόνο η μηχανή αλλά και το μάτι πίσω από τη μηχανή”― αλλά και σε αριθμό κατασκευών που βοηθούσαν στη δημιουργία της σχετικής ατμόσφαιρας.
Με την αισθητική και της απαιτήσεις της εποχής, στις συχνές σκηνοθεσίες των στημένων φωτογραφίσεων περιλαμβανόταν και η βαρκάδα, αφού η η πόλη ήταν παραλιακή. Κεντρικό στοιχείο σε τέτοιες σκηνές ήταν θαλασσινό σκηνικό με τη βάρκα Ελπίς 3, μόνιμο “επιπλο” του φωτογραφείου, όπως φαίνεται και στις δύο φωτογραφίες που ακολουθούν. Στην πρώτη η οικογένεια Λεοπόλδου Γκλάζνερ, και στη δεύτερη δύο (αταύτιστα) κοριτσάκια ―και στις δύο φωτογραφίες περιλαμβάνεται και η νεαρή κόρη του ζεύγους Γκλάζνερ, Ίρμα.
Στη Λάρνακα των χρόνων αμέσως μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, χαρακτηριστικός “τύπος” της πόλης ήταν ο Χριστάκης Κτωρίδης Πουρίνος, ο οποίος διασκέδαζε την μικρή αστική κοινωνία της με τις εύθυμες ιστορίες του που σάρκαζαν τον ίδιο ή σατίριζαν, πάντοτε με καλοπροαίρετη διάθεση, γνωστούς συμπολίτες του.
Ο Πουρίνος είχε γεννηθεί στη Λάρνακα το 1901 και πέθανε κατά τη δεκαετία του 1970 έχοντας εκδώσει δύο βιβλία με ιστορίες του (Τα Απομνημονεύματα Χριστάκη Σωτηρίου Κτωρίδη Πουρίνου: Κουβέντες της ζωής [1966], και Ευτράπελα και διαφημίσεις, τόμος δεύτερος [1970]. Με σαφή διάθεση να σατιρίσει τους μεγάλους Έλληνες ιστορικούς της αρχαιότητας (και κυρίως τον Θουκυδίδη) αρχίζει τον πρόλογο του πρώτου βιβλίου του:
Πουρίνος Χριστάκης Σωτηρίου Κτωρίδης ο Λαρνακεύς συνέγραψε τα απομνημονεύματα αυτού αρξάμενος της αφηγήσεως από των συμβάντων της παιδικής του ηλικίας με την ελπίδα ότι ταύτα θα είναι μέγιστα και αξιολογιότατα όλων των προ αυτού συγγραφέντων τοιούτων…
Ακολουθούν δύο σύντομες ιστορίες του.
Ι
Οικόσημον
1932. Ένας χρόνος ανομβρίας, ένας χρόνος κυριολεκτικώς γεωργικής καταστροφής και απογνώσεως εις όλην την Κύπρον. Τα ζώα διέτρεχον τον έσχατον κίνδυνον να χαθούν από το πρόσωπον της νήσου δι’ έλλειψιν τροφής.
Εις τη κρίσιμον αυτήν στιγμήν, μίαν καλήν πρωΐαν, ο πατέρας εναύλωσε δύο καΐκια τουρκικής κοινότητος και επήρεν τον δρόμον προς την νότιον Τουρκίαν και έφθασεν εις Μερσίναν και έφερεν τα πρώτα φορτία κριθής, πιτέρων και άλλων ζωοτροφών. Εκτός αυτών έφερεν και αυγά, καρύδια ―τα οποία δυστυχώς ήσαν κατά το πλείστον κουφά. Όταν δε ο πλανόδιος μικροπωλητής τα διαλαλούσε, εφώναζεν: “Καρύδια, καρύδια ωραία· δεν είναι του κ. Πουρίνου”.
Κατόπιν βεβαίως και άλλοι έμποροι της Λάρνακος, ως ο κ. Χρίστος Οικονομίδης ―πατήρ του Κύπρου Οικονομίδη, ο Ανδρόνικος και άλλοι. Τον δρόμον όμως τον άνοιξεν ο πατέρας μου.
Προς τιμήν του εδόθη δεξίωσις εις το Ankara Palace Μερσίνης. Παρευρέθησαν ο Διευθυντής της Γεωργίας, ο Κυβερνήτης της περιοχής, ο Πρόξενος της Αγγλίας, πολλοί έμποροι σιτηρών και άλλοι επίσημοι.
Ωμίλησεν ο Διευθυντής της Γεωργίας όστις μεταξύ άλλων εξήρεν το δαιμόνιον πνεύμα του πατέρα μου, όστις έγινεν αιτία να αναπτυχθούν αι εμπορικαί σχέσεις Κύπρου-Τουρκίας εις μεγάλον βαθμόν. Μάλιστα δε, ως με επληροφόρησεν ο πατήρ μου, εις μίαν οδόν της Μερσίνης εδόθη το όνομα SOTIRI POURINO OGLU SOKACI. Και εις ανάμνησιν των γεγονότων εδόθη και το κάτωθι οικόσημον: Σωτήριος Σωτήρ Esek Tavuk ve Poullicik, το οποίον σημαίνει: Σωτήριος (το όνομα του πατρός μου) είναι ο Σωτήρ των γαϊδάρων, ορνίθων και πουλιών.
II
Οι μισθοί
Όταν ηνδρώθην και απεφοίτησα εκ της Αμερικανικής Ακαδημίας Λάρνακος επεδόθην εις το εμπόριον και εξήσκησα επί σειράν ετών μετά θαυμαστού ζήλου και τιμιότητος το επάγγελμα του πιτερεμπόρου, εκπληρωθείσης ούτω προφητείας παλαιού και αλησμονήτου μου διδασκάλου: “Βρε εσύ, πίτερα θα πουλάς”.
Ήλθεν όμως στιγμή κατά την οποίαν η επιχείρησίς μου επήγεν κατά διαβόλου και για να κερδίζω τον επιούσιόν μου ηναγκάσθην να προσληφθώ υπάλληλος σε εμπορικήν επιχείρησιν. Καλός μου φίλος, ενδιαφερόμενος δι’ εμέ, με ηρώτησε πόσα χρήματα παίρνω. Εγώ απήντησα αμέσως.
― “Οκτώ λίρας ως λογιστής, οκτώ ως πλασιέ, οκτώ ως δακτυλογράφος και οκτώ δι’ άλλας μικροασχολίας”.
― “Ωραία”, είπεν εκείνος χαμογελώντας, “δηλαδή, το όλον τριανταδύο λίρας”.
― “Ναί!… αλλά…”, άρχισα να λέγω.
― “Τι αλλά…”, με διέκοψε εκείνος.
― “Δηλαδή, ήθελα να πω ότι οι μισθοί… συντρέχουν!!”
― “Βρε αγράμματε, οι ποινές συντρέχουν και όχι οι μισθοί”, μου είπε γελώντας.
― “Ε, και οι μισθοί δεν γίνεται να συντρέχουν;”
