You are currently browsing the monthly archive for Δεκέμβριος 2009.

«Το νέον έτος 1907 αίσιον και ευτυχές. Ο διανομεύς της Εφημερίδος του Λαού»

[Παρ’ ότι η Εφημερίδα του Λαού κυκλοφόρησε στη Λάρνακα πριν από 103 χρόνια (από το 1906 έως το 1909), με την ευκαιρία της νέας χρονιάς ας ανανεώσουμε τις ευχές του διανομέα της!]

Εργοστάσια σαπωνοποιίας είχαν λειτουργήσει στη Λάρνακα από πολύ παλιά. Όπως αναφέρεςι ο Ν. Γ. Κυριαζής,

“Kατ’ επιστολήν του Kύπρου Παναρέτου (Iούλ. 1838) υπήρχεν εν Λευκωσία σαπωνοποιείον του Γρηγορίου Σιναΐτη. Kαι εν Λάρνακι, υπό τινος Έλληνος πρόσφυγος, ιδρύθη τοιούτο (1820), λειτουργήσαν μίαν περίπου δεκαετίαν. Aλλά και κατά το 1869 είχε λειτουργήση μέγα Σαπωνοποιείον εν Λάρνακι του Hλία Kίρζη, εις κατοικίαν του, κοινώς του Mούκκα, σήμερον Δημοτική Aγορά, υπό την διεύθυνσιν ειδικού εκ Tριπόλεως Συρίας, βοηθουμένου υπό δύο εμπείρων εργατών, δεκαετίαν περίπου εργασθέν, μέχρι του 1877”.

Εξάλλου, το 1914, οι λαρνακείς έμποροι Αδελφοί Ρήγα, ίδρυσαν στη Λάρνακα μεγάλο σαπωνοποιείο για την παραγωγή σαπουνιού “αρίστης ποιότητος”. Όπως αναφερόταν σε εφημερίδα της εποχής, “δια της ιδρύσεως του εργοστασίου τούτου θα δοθή εργασία εις πολλάς εργατικάς χείρας και θα δημιουργηθή ένας σημαντικός πόρος ζωής εις τους ελαιοπαραγωγούς μας δια της καταναλώσεως ελαίου και ελαιοπυρήνος…”. Αξίζει να σημειωθεί ότι έως τότε το χρησιμοποιούμενο σαπούνι ήταν Eλληνικό ή Tριπόλεως.

Λίγο αργότερα λειτούργησαν στη Λάρνακα και άλλα σαπωνοποιεία. Σε κατάλογο επαγγελματιών της πόλης, του 1930, καταγράφονται τα σαπωνοποιεία Boyadzian, “Ερμής” Σταύρου Πεγιάζη (με την πρόσθετη πληροφορία ότι είχε βραβευθεί με “Μετάλλιον Α΄ Παγκυπρίου Βιομηχανικής Εκθέσεως”), και Μ. Σβεκ.

Είκοσι χρόνια αργότερα, σε ανάλογο κατάλογο περιλαμβάνονται τα σαπωνοποιεία Αζιριάν, Πεγιάζη, Πογιατζιάν και Γεωργιάδη, Πίνδος, Β. Κ. Σεραφείμ και Υιού, Γιακούπ Σιαμούν, “Σβεζ”, και “Κύκνος [Swan]”.

Σήμερα όλα τα σαπωνοποιεία της πόλης ανήκουν στην ιστορία.

Η Παιδική Eξοχή Λάρνακος είναι το αρχαιότερο φιλανθρωπικό σωματείο της πόλης.

Iδρύθηκε το 1933 με πρωτοβουλία Eλένης Πούρτζη, Oλβίας Eυρυβιάδη, Λώρας Σταυρινίδη και Xαρίκλειας Πετρακίδη και σκοπό την προσφορά δωρεάν εξοχής σε πτωχούς μαθητές της πόλης. Kύριοι χρηματοδότες κατά τα πρώτα χρόνια ήταν ο Δημήτριος N. Δημητρίου και το κληροδότημα Eυανθίας Πιερίδου (1938).

Tο 1961, το σωματείο απέκτησε ιδιόκτητο ξενώνα έξω από το χωριό Πυργά Λάρνακος, κοντά στο Σταυροβούνι. Tο 1964 το κτήριο ενοικιάστηκε στην Eθνική Φρουρά και το Kράτος παρεχώρησε άλλες εγκαταστάσεις μέσα στα Πυργά.

Tο σωματείο έχει να επιδείξει πλούσια δραστηριότητα έως τις μέρες μας.

Σήμερα μπορούμε να κρίνουμε αυστηρά μία θεατρική παράσταση που παρακολουθήσαμε. Τι θα λέγατε όμως γι’ αυτή την παράσταση που δόθηκε στη Λάρνακα και περιγράφεται σε δημοσίευμα της εφημερίδας Νέον Κίτιον, 12/24 Δεκεμβρίου 1880 ―πριν σχεδόν 130 χρόνια; (Οι συγγραφείς Γοίθιος, Σχίλλερος και Ούγος που αναφέρονται στο κείμενο είναι οι Γκαίτε, Σίλλερ και Ουγκώ).

“Προ τινων ημερών Aρμενική τις θεατρική εταιρεία δίδωσι παραστάσεις εν Tουρκική γλώσση εν τω ενταύθα θεάτρω των αδελφών Δημητρίου. Eίναι αληθώς λίαν περίεργον ν’ ακούη τις τον Γοίθιον, Σαίξπηρ, Σχίλλερον, Oύγον, ομιλούντας την γλώσσαν του προφήτου και να βλέπη τους ήρωάς των φέροντας μεν ευρωπαϊκόν πίλον, αλλά χαιρετώντας δια του τεμενά”.

[Στο κείμενο που ακολουθεί περιγράφονται, από σύγχρονο με τα γεγονότα άγγλο συγγραφέα, οι πρώτες ώρες μετά την άφιξη των Άγγλων στη Λάρνακα, στις 29 Ιουνίου 1878. Ο αφηγητής με υπεροψία χαρακτηριστική μιας “ανώτερης φυλής” αναφέρεται στους “ιθαγενείς” και στην αποβίβαση του στρατού στην πόλη της Λάρνακας].

“Με την ανατολή του ήλιου, το πρωί της Δευτέρας, το νησί περιβαλλόταν από σιδερόφρακτα πλοία. Ενωρίς εκείνη τη μέρα το πολεμικό “Μινώταυρος” μπήκε στον κόλπο της Λάρνακας και αγκυροβόλησε μισό μίλι από την ακτή.

Πολύ λίγα ήταν γνωστά για τους κατοίκους της πόλης και για τις αντιδράσεις τους. Ποιος ήταν ο διοικητής και ποιος ο φρούραρχος; Τι τηλεβόλα είχε στο κάστρο και υπήρχε πιθανότητα να τα χρησιμοποιήσουν;

Ο πλοίαρχος Rawson, του “Μινώταυρου”, στάλθηκε στην παραλία. Ο αξιωματικός αυτός είχε τόση ικανότητα να μαζεύει πληροφορίες όση ο αρχηγός του να βλέπει στο σκοτάδι. Όταν αποβιβάστηκε στην παραλία συνάντησε τον Πρόξενό μας και πληροφορήθηκε ότι διοικητής της πόλης ήταν ένας Καϊμακάμης, το λιμάνι διέθετε μικρό φρούριο εξοπλισμένο με παλαιά κανόνια από τον καιρό των Ενετών και φρουρά εκατόν ανδρών. Ο Καϊμακάμης ήταν άνθρωπος ήπιος και νωθρός, ζούσε στο Κονάκι με τις συζύγους του και σπανίως επισκεπτόταν στην πόλη.

Μετά την επιστροφή του Rawson στον “Μινώταυρό”, ο Ναύαρχος αποβιβάστηκε στην ακτή και επισκέφθηκε τον Καϊμακάμη. Κατά την παραμονή του πληροφορήθηκε ότι στην πόλη κυκλοφορούσαν φήμες ότι η Κύπρος θα υπαγόταν στη διοίκηση της Αγγλίας, αλλά ο Καϊμακάμης δεν είχε λάβει σχετικές οδηγίες. Η εσπευσμένη άφιξη των πλοίων μας από την Κρήτη είχε προλάβει τους απεσταλμένους του Σουλτάνου που θα έφθαναν από το Βόσπορο. Όμως ο Ναύαρχος έπρεπε να δράσει.

Το πρωί της επόμενης μέρας ο πλοίαρχος αποβιβάστηκε ξανά στην παραλία για να ολοκληρώσει την ενημέρωσή του και το απόγευμα υπέβαλε προς τον Ναύαρχο σύντομη έκθεση, όχι μόνο για τη Λάρνακα αλλά και για κάθε γωνιά του νησιού. Περιέγραφε τους κατοίκους των πόλεων ως ήσυχους και κοινωνικούς, πολύ νωθρούς και επιρρεπείς σε κάθε είδος ηδονής, αλλά χωρίς φανατισμό και επομένως χωρίς διάθεση να πολεμήσουν. Η μέθη δεν ήταν ασυνήθιστο φαινόμενο στους ορθόδοξους, όμως οι κλοπές, οι φόνοι και οι ληστείες ήταν σχεδόν άγνωστες. Ήταν ήμεροι και αδύνατοι άνθρωποι γι’ αυτό δεν υπήρχε πιθανότητα να αντισταθούν. Τί άλλο μπορούσε να θέλει να πληροφορηθεί ο Ναύαρχος;

Τμήματα των blue jackets επιβιβάστηκαν σε βάρκες και στάλθηκαν στην ακτή με διαταγή να αποβιβαστούν στην πόλη και να στήσουν πρόχειρη αποβάθρα. Δεν θα ζητούσαν άδεια και θα εργάζονταν αθόρυβα, αρχίζοντας και τελειώνοντας το έργο όπως εκείνοι έκριναν κι όπως θα ενεργούσαν αν εργάζονταν σε αγγλικό λιμάνι.

Βλέποντας τους ναύτες να αποβιβάζονται, μερικοί ιθαγενείς παραμέριζαν και τους κοιτούσαν με εκπληξη. Όταν δε έστησαν ιστό και ύψωσαν την αγγλική σημαία, οι ιθαγενείς παρατηρούσαν με ακόμη μεγαλύτερη έκπληξη, αλλά κανένας δεν προσπάθησε να τους εμποδίσει. Κανένας δεν έδειχνε να καταλαβαίνει τι συνέβαινε.

Ο Καϊμακάμης και ο διευθυντής του Λοιμοκαθαρτηρίου βρίσκονταν στο ίδιο σκοτάδι όπως και ο υπόλοιπος κόσμος. Αλλά ενώ ο Καϊμακάμης παρέμενε ήσυχος στο Κονάκι του, ο διευθυντής του Λοιμοκαθαρτηρίου ―άνθρωπος από το εξωτερικό― ανέβηκε στη Ναυαρχίδα για να μάθει πώς έχουν τα πράγματα κι αφού έριξε μία ματιά στα μεγάλα κανόνια, πρόσφερε τις ταπεινές υπηρεσίες του στη Βασίλισσα.

Αδιαφορώντας για τα φρούρια, εμείς υψώσαμε τη σημαία μας και στήσαμε την αποβάθρα μας, και χωρίς να δώσουμε σημασία στην παρουσία του Καϊμακάμη ορίσαμε ως διοικητή της πόλης τον Πρόξενό μας. Το απόγευμα της Τρίτης η κατοχή μας είχε ολοκληρωθεί και από τη ξηρά και από τη θάλασσα”.

Τρεις εικόνες των αποβιβάσεων αγγλικού στρατού στη Λάρνακα, τον Ιούνιο 1878

[Πηγή εικόνας:  Αλέξανδρος-Μιχαήλ Χατζηλύρα]

Το 1965 εξερράγη πυρκαγιά στις πετρελαιοδεξαμενές Λάρνακας, η οποία αποδόθηκε σε δολιοφθορά . Ύστερα από δραματικό αγώνα περιορισμού της ώστε να μη επεκταθεί στο σύνολο των πετρελαιοδεξαμενών, πράγμα που θα είχε σοβαρές επιπτώσεις για την ασφάλεια της πόλης αλλά και για την κυπριακή οικονομία, η φωτιά τέθηκε υπό έλεγχο. Όμως πρόλαβε να καταστρέψει ήδη την πρώτη δεξαμενή, όπως φαίνεται και στη φωτογραφία.

Φυλλάδιο της Χριστουγεννιάτικης γιορτής του Παγκυπρίου Εμπορικού Λυκείου Λάρνακας, στις 20 Δεκεμβρίου 1951, με είσοδο. (Όταν τα σχολεία μπορούσαν να πραγματοποιούν συγκεντρώσεις, επειδή δεν απειλούνταν από τη «νέα γρίππη»).

[Το νέο αεροδρόμιο Λάρνακας, που εγκαινιάστηκε πριν από μερικές μέρες, είναι το τρίτο που λειτούργησε στη Λάρνακα. Το πρώτο είχε κατασκευαστεί κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου και βρισκόταν σε χώρο πολύ κοντά στο ανατολικό άκρο του αεροδρομίου το οποίο όλη η Κύπρος χρησιμοποιούσε από τα χρόνια αμέσως μετά την τούρκικη εισβολή του 1974 έως πρόσφατα. Το πρώτο αεροδρόμιο ήταν σχετικά πρωτόγονο (και πρόχειρο) έργο, για τις ανάγκες της εποχής.

Λίγο καιρό μετά τον πόλεμο ο άγγλος συγγραφέας Laurie Lee (1914-1997) ήλθε αεροπορικώς στην Κύπρο και με τον κινηματογραφιστή Ralph Keene γύρισαν φιλμ για λογαριασμό της Κυβέρνησης Κύπρου.

Σε βιβλίο που εξέδωσε το 1947 ο Lee, περιλαμβάνεται και η ακόλουθη περιγραφή της άφιξής του στο πρώτο “αεροδρόμιο Λάρνακας”. (Στη φωτογραφία, ο συγγραφέας ξαπλωμένος πάνω σε κυπριακά πορτοκάλία)].

“Από τη Συρία πετάξαμε δυτικά, πάνω από τη θάλασσα, και σε δύο ώρες φάνηκε η Κύπρος να επιπλέει στα νερά. Μέσα στον άδειο ωκεανό, κάτω από τον αχανή γαλάζιο ουρανό, το νησί ερχόταν κατεπάνω μας όπως ένα ηφαίστειο μέσα σε πυκνά νέφη. Κατεβήκαμε αργά και γλυστρίσαμε προς την ακτή, και προσγειωθήκαμε μέσα σε ριπές βροχής πάνω σε χοντρά επιστρωμένο χωράφι κοντά στη Λάρνακα.

Το όριο του αεροδρομίου ήταν ένας σωρός πέτρες, το ίδιο το χωράφι ένα προχειρα καθαρισμένο κομμάτι γης στο χείλος της θάλασσας. Ο ήλιος κοιτούσε μέσα από τα σύννεφα και το έδαφος μύριζε βροχή καθώς προχωρούσαμε προς το παράπηγμα του τελωνείου στην άκρη του δρόμου.

Όπως μαζεύονται τα πλήθη σε λιμάνια για να παρακολουθήσουν την άφιξη πλοίων, έτσι και εδώ υπήρχε ενα μικρότερο πλήθος παρατηρητών― γυαλιστερά πρόσωπα που κοιτούσαν σιωπηλά, μερικά κορίτσια από την πόλη με φανταχτερά ρούχα, λίγοι άντρες με άχρωμο ντύσιμο, και μια χούφτα ξυπόλυτα αγόρια. Δεν χαιρέτισαν κανένα από εκείνους που αφίχθηκαν, αλλά στέκονταν ακίνητοι ενώ πλησιάζαμε, και περάσαμε ανάμεσά τους όπως τα φαντάσματα. Τι προσμένουν, κάθε μέρα, από αυτό το μικρό λευκό αεροπλάνο που φθάνει από τη Συρία; Έναν προφήτη ή έναν ηγέτη; Τον Μεταξά ή τον Μωυσή; Ένα λυτρωτή για να τους ελευθερώσει από τη ζωή τους στο νησί; Φαντάζομαι ότι αναζητούν το πρόσωπο του έξω κόσμου, και μία απεικόνιση της φορεσιάς και του χρήματός του”.

Ο Πεζοπορικός

“Γραμματεύς του Πεζοπορικού είναι ο κ. Νίκος Δημητρίου, Εθναρχικός Σύμβουλος. Για την Εθνική δράση του σωματείου ως επίσης και για κάθε πνευματική και διανοητική ‘δουλιά’ είναι ο κ. Αρίσταρχος Σκούρος. Άλλοι επίτροποι του Πεζοπορικού είναι οι κ.κ. Λάμπρου, Πετρίδης και Τουλούπης για τα ποδοσφαιρικά ζητήματα. Ο κ. Α. Σκούρος για την πνευματική δράση και οι άλλοι γενικά για όλο το σωματείο. Ο Πεζοπορικός έχει άνω από 250 μέλη.

Όλα τα μέλη του Πεζοπορικού είναι Έλληνες και αυστηρώς εθνικών φρονημάτων. Ο Πεζοπορικός Όμιλος Λάρνακος διαθέτει ισχυράν ποδοσφαιρικήν ομάδα, Π.Ο.Λ. (Πεζοπορικός Όμιλος Λάρνακος). Έχει προπονητή για να γυμνάζει τους ποδοσφαιριστές, τον ούγγρο Σεντρότι που πληρώνεται από τις εισφορές των των μελών και των οπαδών του σωματείου.

Πέρυσι έγιναν πολλές διαλέξεις και διαλογικές συζητήσεις που σ’ αυτές έλαβαν μέρος πολλοί μορφωμένοι νέοι του σωματείου. Και εφέτος θα αρχίσουν πάντως κατά τον Μάρτιο.

Πέρσι έγιναν 14-15 πνευματικές συγκεντρώσεις τις οποίες παρακολουθούσε πολύς εκλεκτός κόσμος της Λάρνακος.

Ο Πεζοπορικός είναι από τα λίγα σωματεία μας, τα οποία εκτός του ποδοσφαίρου έχουν και πνευματική ζωντάνια.

Το οίκημα του Πεζοπορικού βρίσκεται στην οδό σχολείων, λίγο πιο κάτω από την Ακρόπολη και μόλις 10 μέτρα από το τμήμα θηλέων του Λυκείου”.

Η ΕΠΑ

Η ΕΠΑ συμπεριλαμβάνει μεταξύ των μελών της και Αρμενίους, και στην ποδοσφαιρική της ομάδα έχει και Τούρκους.

Είναι το λαμπρό σωματείο που τίμησε την πόλη του Ζήνωνος στα Κυπριακά γήπεδα 1944-1946 όταν ήταν και πρωταθλήτρια Κύπρου. Γραμματεύς της είναι ο ακούραστος κ. Γιάγκος Σεραφείμ ο οποίος πολύ αγαπάται από τους οπαδούς και φίλους της ΕΠΑ. Διαθέτει και η ΕΠΑ προπονητή, τον ιταλό Ζαμπαρτέλι. Η ΕΠΑ αριθμεί άνω των 250 μελών.

Υπάρχει μεγάλη μεγάλη άμιλλα στη Σκάλα, ανάμεσα στα δυο σωματεία, που αποτέλεσμα της άμιλλας αυτής είναι η πρόοδος και των δύο αυτών σωματείων που τιμούν πράγματι την πόλη τους τόσον στον εθνικό και πνευματικό όσο και στον ποδοσφαιρικό τομέα”.

[Από δημοσίευμα σε κυπριακό περιοδικό του Φεβρουαρίου 1953]

Η Ευανθία Ι. Πιερίδου πέθανε τον Άυγουστο 1934 και από δημοσίευμα της εποχής αναδημοσιεύονται εδώ εκείνα τα στοιχεία από τη διαθήκη της που αφορούν σε χορηγίες προς την πόλη (εξαιρούνται όσα κληροδότησε σε συγγενικά της πρόσωπα). Για το ίδιο θέμα βλ. και ανάρτηση αρ. 55. [Στη φωτογραφία, το παλαιό οίκημα του Πτωχοκομείου].

“Η αοίδιμος Ευανθία Ι. Πιερίδου πλην των σεβαστών ποσών άτινα ζώσα διέθεσε υπέρ φιλανθρωπικών σκοπών (εξ ων 8.000 λίρας υπέρ του Νοσοκομείου και 3.000 υπέρ του Πτωχοκομείου Λάρνακος), δια διαθήκης διέθεσε δια τους αυτούς σκοπούς και ολόκληρον την εκ 60.000 λιρών περιουσίαν της. Ούτω δια τη διαθήκης της ταύτης η μεταστάσα:

Κληροδοτεί την οικίαν της μετά των υπ’ αυτήν μαγαζίων και ύδατος εις το Νοσοκομείον Λάρνακος υπό τον όρον να παραμείνουν εσαεί απαλλοτρίωτα, η δε πρόσοψις και η επί ταύτης επιγραφή ‘Οίκος Ιωάννου Πιερίδου’ μη μεταβληθούν ποτέ.

Κληροδοτεί εις τον Δήμον Λάρνακος 3.000 λίρας υπό τον όρον να κτισθή ναός παρά το Πτωχοκομείον Λάρνακος επ’ ονόματι της Παναγίας Χρυσογαλακτούσης, διακοσμηθή ο ναός, αγορασθούν άμφια, και τελείται εορτή και πανήγυρις εκάστην 25ην Μαρτίου. Το τιμαλφέστερον των κειμηλίων της κληροδοτεί εις τον Δήμαρχον Λάρνακος δια να το αναθέση εις την εν λόγω εκκλησίαν. Το κειμήλιον τούτο είναι εικών της Χρυσογαλακτούσης.

Κληροδοτεί εις τον Δήμον Λάρνακος 3.500 λίρας δια να αγοράση ακίνητον περιουσίαν προς συντήρησιν της εκκλησίας Χρυσογαλακτούσης. Παν περίσευμα εκ των εισοδημάτων της ακινήτου ταύτης περιουσίας να διατίθεται υπέρ σκοπών σχετιζομένων με το Πτωχοκομείον Λάρνακος.

Κληροδοτεί ανά 1.000 λίρας εις τους ναούς Αγίου Λαζάρου, Σωτήρος, Χρυσοπολιτίσσης, Αγίου Ιωάννου και Αγίου Γεωργίου του Κοντού και ανά 500 λίρας εις τα παρεκκλήσια Προδρόμου και Φανερωμένης. Λίρας 200 εις τον Άγιον Γεώργιον δια την περιποίησιν του οικογενειακού της τάφου. Ορίζει την τέλεσιν μνημοσύνων εις τους διαφόρους ναούς εις μνήμην αυτής και των συγγενών της.

Την άμαξαν και τους ίππους της καταλείπει εις τον Άγιον Λάζαρον δια να χρησιμοποιώνται έναντι λογικού τιμήματος δια γαμηλίους πομπάς.

Εις τον Διοικητήν και τον Δήμαρχον Λάρνακος κληροδοτεί τα έπιπλα της οικίας της πλην των σκευών, αρχαιολογικών αντικειμένων και βιβλίων, υπό τον όρον να πωλήσουν ταύτα και με το εκ της πωλήσεως ποσόν ανεγείρουν πλησίον του Πτωχοκομείου περίπτερον δια τους πτωχούς καλής τάξεως.

Το υπόλοιπον της περιουσίας της (υπολογιζόμενον εις 6-7.000 λίρας) κληροδοτεί εις τον διευθυντήν της Παιδείας υπό τον όρον όπως χρησιμοποιή τα εξ αυτού εισοδήματα υπέρ πτωχών μαθητών της στοιχειώδους και μέσης παιδείας Λάρνακος, ανεξαρτήτως φυλής και θρησκεύματος. Εν τη κατανομή του ποσού να λαμβάνηται υπ’ όψιν ο αριθμός των πτωχών μαθητών. (Υπολογίζεται ότι, εάν αι μετοχαί του Ηνοποιημένου Δανείου Αιγύπτου, τας οποίας καταλείπει η μεταστάσα εκποιηθούν εις καλάς τιμάς, το εις τον διευθυντήν Παιδείας κληροδοτηθέν υπόλοιπον της περιουσίας της θ’ ανέλθη εις 12-14.000 λίρας)”.

Δεκέμβριος 2009
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Νοέ.   Ιαν. »
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031