You are currently browsing the monthly archive for Μαΐου 2010.

Γεγονός που συντάραξε την κυπριακή κοινωνία το 1909 ήταν η δολοφονία πέντε προσώπων της ίδιας οικογένειας, που έγινε λίγο έξω από το χωριό Μαζωτός, τον Σεπτέμβριο του 1909. Θύματα ήταν ο γεωργός Μηνάς Αργυρού, η σύζυγός του και τρία από τα ανήλικα παιδιά τους. Ένα άλλο, δεκατεσσάρων χρονών, κρύφτηκε και γλύτωσε· αυτός ήταν και ο κύριος μάρτυρας για να εντοπιστούν οι έξι δολοφόνοι: πέντε Τούρκοι από τα χωριά Σοφτάδες και Κιβισίλι και ένας Έλληνας από τη Λύση.

Εκτός από την ευρεία κάλυψη στις κυπριακές εφημερίδες, τρείς, τουλάχιστον, λαϊκοί ποιητές της εποχής ―οι Ιωάννης Μελάρης (από τη Γερμασόγεια), Αρέστης Νικολάου (από τη Βάσα Κοιλανίου), και Χριστόφορος Θ. Παλαίσης (από την Αυγόρου)― κυκλοφόρησαν φυλλάδες με αφήγηση των λεπτομερειών του φόνου και της τιμωρίας των δραστών.

Η εκτέλεση των έξι δραστών έγινε τον Μάρτιο 1910 στο Κάστρο Λάρνακας, το οποίο ―έως τις αρχές της δεκαετίας του 1930― εχρησιμοποιείτο περιστασιακά και ως τόπος εκτελέσεως για εγκλήματα που είχαν γίνει στην επαρχία. (Οι αγχόνες στήθηκαν στη δεξιά πλευρά, στο βάθος της εικονιζόμενης αυλής).

[Παραχώρηση σχεδίου: Αλέξανδρος-Μιχαήλ Χατζηλύρας]

Από τη φυλλάδα του “πρωτοποιητάρη” Χριστόφορου Θ. Παλαίση, Η καταδίκη και η θανατική εκτέλεσις 6 φονέων ολοκλήρου οικογενείας εν Μαζωτώ (1910), μεταφέρεται εδώ ένα σχετικό απόσπασμα:

Στο κάστρον τους επήρασιν κι εμείναν κρατημένοι

όταν ήλθεν η μέρα τους η προσδιορισμένη

στον Διοικητήν της Λάρνακος και εις τους συγγενείς τους

ο Αρμοστής εδήλωσεν το τέλος της ζωής τους.

Μαρτίου 2 έγραψεν πρέπει να κρεμασθώσιν

όπως επράξασιν κι αυτοί έτσι να βραβευθώσιν.

Μέσα στου κάστρου την αυλήν κρεμάλες δυο εστήσαν

η μια διπλή κι άλλη μονή και τες εκανονίσαν.

Ημέραν Τρίτην το λοιπόν εις τες 7 η ώρα

πρώτον τους τρεις προσφέρουσιν εις την κρεμάλαν δώρα.

Όταν τους ετραβήσασιν, Θεέ μου μην το δώσης

με φίλον μου μήτε εχθρόν ποτέ μην αξιώσης,

εμουγκαρολογούσασιν με μιαν φωνήν μεγάλην

σαν κλαι’ κουδέλλα για τ’ αρνίν, κατσέλλα για δαμάλιν,

αλλά τ’ αθώα πλάσματα που ’κάμαν τέτοιον χάλιν

κοιλιές με δίχως έντερα κορμιά χωρίς κεφάλιν.

Μιαν παροιμίαν τακτικά ο κόσμος συναφέρνει,

’κείνος που δίδει μάχαιραν πάλιν μάχαιραν παίρνει.

Λοιπον στον τόπον της θηλιάς όταν επλησιάσαν

μ’ έναν πανίν τα μάτια τους που πάνω τα σκεπάσαν,

εις τον λαιμόν τους το σχοινίν κατόπιν επεράσαν

και σαν αρνιά στο μακελειόν έτσι τους εκρεμάσαν.

Ο Διοικητής κι ο ιατρός κατόπιν εξετάσαν,

όταν εξεψυχήσασιν και τους εκατεβάσαν.

Εις τες 9 τους άλλους τρεις τα ίδια εκάμαν,

οι συγγενείς εφύρνουνταν απ’ έξω που το κλάμαν.

Στους συγγενείς εδώσαν τους όλους και τους εθάψαν

κι όσ’ είχαν μάναν κι αδελφήν που πανωθιόν εκλάψαν.

Τοιουτοτρόπως ένδεκα πλάσματα εχαθήκαν,

γυναίκες εχηρεύσασιν, παιδιά ορφανευθήκαν.

·

[Γλωσσάριο: εμουγκαρολογούσασιν (μουγκαρίζω=κλαίω γοερά) / κουδέλλα=προβατίνα / κατσέλλα=αγελάδα / δαμάλιν=μοσχάρι / συναφέρνω=αναφέρω, θυμίζω / φύρνομαι=λιγοθυμώ]

Το φαιόχωμα (ούμπρα), μία φυσική χρωστική καφέ ουσία που εξορυσσόταν στην Κύπρο από τα αρχαία χρόνια, χρησιμοποιήθηκε για τη διακόσμηση αγγείων αλλά και τοιχογραφιών ή αγιογραφιών στις κυπριακές εκκλησίες. Παράλληλα υπήρξε εξαγώγιμο προϊόν της κυπριακής γης. Κατά τα τελευταία χρόνια η ετήσια εξόρυξη φαιοχώματος κυμαινόταν στις 7-12 χιλιάδες τόνους.

Στη Λάρνακα λειτουργούσε, έως πρόσφατα, εργοστάσιο επεξεργασίας της “Τέρρα Ούμπρα” (που παραγόταν στην περιοχή του χωριού Τρούλλοι), σήμερα μεγάλος ανοικτός χώρος στη γωνία Λεωφόρου Μακαρίου Γ΄ και Κωστή Παλαμά).

Στο σχέδιο (του 1880) απεικονίζονται εργασίες μεταφοράς φορτίων φαιοχώματος, σε χώρο αποθήκευσής τους στη Λάρνακα πριν από την εξαγωγή.  Όπως σημειώνεται στο σχετικό δημοσίευμα, η αποθήκη ανήκε σε κάποιον ―άγνωστο σήμερα― κύριο Janssens, ίσως έναν από τους πολλούς τυχοδιώκτες “επιχειρηματίες” που πέρασαν για λίγο από την Κύπρο εκμεταλλευόμενοι τον τόπο κατά τα πρώτα χρόνια της αγγλικής κατοχής.

Ένας πολιτιστικός οργανισμός ο οποίος προσέφερε πολλά στην πόλη, παρά τη σύντομη διάρκεια της ζωής του (1973-1983), ήταν το Δημητρίειο Πολιτιστικό Κέντρο. Είχε ιδρυθεί με πρωτοβουλία του εμποροβιομήχανου Νίκου Γ. Δημητρίου (1920-1981), υπουργού Εμπορίου και Βιομηχανίας (1968-1970) και πρέσβη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ουάσιγκτον (1973-1979). Στεγαζόταν στην οικογενειακή κατοικία Ν.Ι. Δημητρίου, επί της ομώνυμης μικρής πλατείας και λειτουργούσε υπό την εποπτεία του Υπουργείου Παιδείας (Μορφωτική Υπηρεσία) και του Οίκου Ν. Ι. Δημητρίου.

Οι δραστηριότητες του Δημητριείου Πολιτιστικού Κέντρου ήταν πολλές και εκτείνονταν σε όλους τους τομείς του πολιτισμού: διαλέξεις, συζητήσεις, εκθέσεις, θέατρο, μουσική, κ.λπ. Εκδηλώσεις οργανώνονταν και με τη συνεργασία άλλων (τοπικών ή ξένων) πολιτιστικών φορέων.

Κατά την πρώτη περίοδο μετά την τούρκικη εισβολή του 1974 στο κτήριο του Κέντρου φιλοξενήθηκε μεγάλος αριθμός πρόσφύγων, μεταξύ των οποίων και ο γνωστός λυσιώτης ιδιωματικός ποιητής Παύλος Λιασίδης με τη σύζυγό του. Αργότερα, όταν οι φιλοξενούμενοι μετεγκαταστάθηκαν σε άλλους χώρους, το Κέντρο επαναλειτούργησε και ανέπτυξε ξανά μεγάλη δραστηριότητα.

Το Δημητρίειο Πολιτιστικό Κέντρο σταμάτησε τη λειτουργία του το 1983 και λίγο αργότερα όλο το οικοδομικό τετράγωνο (στο οποίο περιλαμβανόταν και το κτήριό του) κατεδαφίστηκε και στη θέση του κτίστηκε συγκρότημα καταστημάτων και γραφείων.

Ομαδική φωτογραφία στη Λάρνακα, ίσως στο προαύλιο της εκκλησίας Αγίου Λαζάρου, ύστερα από εορτασμό. Γύρω στα 1948.

Διακρίνονται (από αριστερά): Λούης Γεωργιάδης (με προσκοπική στολή και γυαλιά), Γιάννης Παρσών (προφίλ), Φύτος Ολύμπιος, και οι πρόσκοποι Φλώρης Μιλτιάδης (με γυαλιά) και Τώνης Μαντοβάνης. [Φωτογράφος: Μηνάς Τιλμπιάν].

Στις 25 Μαρτίου 1931, επτά μήνες πριν από την εξέγερση των Οκτωβριανών ―την οποία θα ακολουθούσε σκληρή πολιτική καταπίεση και απαγόρευση κάθε εθνικής εκδήλωσης― το Παγκύπριο Εμπορικό Λύκειο Λάρνακας διοργανώνει εορτασμό (“μουσικοφιλολογική εσπερίδα”) με πλούσιο πρόγραμμα, στο οποίο περιλαμβάνονται και δύο θεατρικά έργα:

Το ιστορικό δράμα “Αλέξανδρος Υψηλάντης”, το οποίο ερμηνεύουν οι Τάκης Χριστοφόρου, Μήτρος Γραμμενόπουλος, Τάκης Γεωργιάδης, Νίκη Αδάμου (Τζέτζα), Σταύρος Παμπαλλής, Νέστωρ Ιακωβίδης, Αιμίλιος Φράνσις, Αυγή Κωνσταντινίδου και Σταύρος Πεγλιτζής.

Την μονόπρακτη κωμωδία “Ο Βασιλεύς της Ρέγκας” του Γεωργίου Β. Τσοκοπούλου, την οποία ερμηνεύουν οι Ελένη Μιχαηλίδου, Σταύρος Πεγλιτζής, Ζιανέτ Φράνσις, Τάκης Γεωργιάδης, Μήτρος Γραμμενόπουλος, Νίκη Αδάμου (Τζέτζα) και Σπύρος Αδάμου. (Αξίζει να σημειωθεί ότι το έργο αυτό, το οποίο ο συγγραφέας χαρακτηρίζει ως “μονόπρακτον κωμικόν παιγνίδι” εξακολουθεί να ερμηνεύεται έως τις μέρες μας, κυρίως σε σχολικές εκδηλώσεις).

Στην εκδήλωση του Λυκείου συμμετείχαν επίσης και οι: Λευκή Ζήνωνος, Μαρούλα Βαλδασερίδου, Κ. Κατσάμης, Ν. Χριστοφίδης, Π. Χαραλάμπους, Λ. Στυλιανίδης, Α. Καλογήρου, Χριστάκης Τσολακίδης, Όλγα Συμεωνίδου, Μαρία Αγγελή, Γλαύκος Τομπόλης, Ελενίτσα Ιωαννίδου, Μιχαήλ Χειμωνίδης, Εύδωρος Κάρμιος, Νίκος Χαραλάμπους, Ξενούλα Μιχαηλίδου (Edgar), Σώζος Τομπόλης, και Σταύρος Παπαγαθαγγέλου.

Η σημερινή εκκλησία του Αγίου Ιωάννου, στην ομώνυμη συνοικία της Λάρνακας, είναι κτίσμα του 1715, όταν επί Μητροπολίτη Κιτίου Σιλβέστρου ανακαινίστηκε εκ βάθρων παλαιότερος ναός που βρισκόταν εκεί, ίσως από την περίοδο της Φραγκοκρατίας. Νεότερη ανακαίνιση έγινε και το 1853.

Πιο κάτω παρατίθεται περιγραφή της εκκλησίας, από το πολύτιμο βιβλίο του ιερομ. Σωφρόνιου Γ. Μιχαηλίδη, Ιστορία της κατά Κίτιον Εκκλησίας (1992):

“Υπήρξε ο καθεδρικός ναός της Μητροπόλεως Κιτίου μέχρι τα μέσα του 18ου αιώνα, οπότε η μητρόπολις μετεφέρθη από τον Κιτίου Μακάριο Α΄ στο ναό του Σωτήρος. […]

Η εκκλησία είναι θολωτή και μονόχωρη. Τις τρεις πλευρές του ναού (βόρεια, νότια και δυτική) διατρέχει στοά, ενώ στη βόρεια και δυτική πλευρά είναι κτισμένα κελλιά και Συνοδικό. Στο νάρθηκα, στη δυτική πλευρά, υπάρχει μαρμάρινος άμβων, έργο του 1842. Το καμπαναριό του ναού, ψηλό και με πολλά σκαλίσματα, είναι από τα ωραιότερα στην Κύπρο.

Ο ναός έχει επίσης ωραίο ξυλόγλυπτο εικονοστάσι του 18ου αιώνα, και πολλές ωραίες παλαιές βυζαντινές εικόνες δοκίμων αγιογράφων, μεταξύ των οποίων και του Κρητικού Εμμανουήλ Τζανφουρνάρη. Έχει, ακόμη, ωραίο ξύλινο γυναικωνίτη. Γενικά, αποτελεί ένα από τους γραφικότερους ναούς της επαρχίας Κιτίου.

Ο ναός αυτός έζησε παλαιότερες ημέρες δόξης και είχε, όπως και ο Άγιος Λάζαρος, πολυπληθές ιερατικό προσωπικό (πρωτοσύγγελλο, σύγκελλο, εφημερίους, σκευοφύλακα, διάκονο)”.

[Εικονογράφηση : (α) Εκκλησία Αγίου Ιωάννη, σχέδιο με πενάκι, του Idwal Brian Bessant, δεκαετία 1980. (β) Η πρώτη σελίδα του “Βιβλίου Γεννήσεων και Βαπτίσεων της Ενορίας Αγίου Ιωάννου Λάρνακος της νήσου Κύπρου. Αρχόμενον από του Σωτηρίου Έτους 1838”].

[Από επίσημη έκδοση του 1940 μεταφέρονται εδώ (σε μετάφραση) στοιχεία για σημαντικές αλλαγές στο σύστημα υδροδότησης της πόλης κατά την ίδια περίοδο. (Για τις «Καμάρες» βλ. και ανάρτηση αρ. 201)].

«Η Λάρνακα υδροδοτείται από αλυσίδα πηγαδιών μήκους περίπου δύο μιλίων, η οποία δημιουργήθηκε το 1745 από τον Αμπού Μπεκίρ Πασά και δωρήθηκε από τον ίδιο για να χρησιμοποιείται από την πόλη. Βάσει των όρων της δωρεάς, η διαχείριση της υδατοπρομήθειας θα ανήκε αποκλειστικά στο τμήμα του Εβκάφ.

Η ελάχιστη καθημερινή ποσότητα κατανάλωσης υπολογίζεται σε 980.000 γαλόνια, η οποία αναλογεί κατά μέσο όρο σε 80 γαλόνια κατ’ άτομο, για κάθε μέρα, όμως κατά το μεγαλύτερο μέρος της χρονιάς αυτή είναι αυξημένη κατά 50%.

Από το σημείο όπου βρίσκονται τα πηγάδια και σε απόσταση έως 3,5 μίλια από τη Λάρνακα, το νερό διοχετετευόταν προς την πόλη μέσω πέτρινου υδραγωγείου, το οποίο σε  τρία πεδινά σημεία στηριζόταν σε καμάρες. Όμως, με την πάροδο του χρόνου το σύστημα υπέστη φθορές και είχε μεγάλες απώλειες νερού, προκαλώντας σοβαρούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία, λόγω μολύνσεων καθ’ όλο το μήκος των εγκαταστάσεων.

Για τους λόγους αυτούς κρίθηκε ως επείγουσα η συμφωνία μεταξύ της Κυβέρνησης, του Εβκάφ και των Δημοτικών Αρχών της Λάρνακας για την ετοιμασία, τον Ιούνιο 1938, σχεδίου αντικατάστασης του υδραγωγείου που λειτουργούσε έως τότε, με καινούργιο σύστημα σωλήνων από αμίαντο και τσιμέντο, κόστους £24.000. Το ποσό εξασφαλίστηκε με χαμηλότοκο δάνειο της Κυβέρνησης προς το Εβκάφ κατόπιν σχετικής διευθέτησης με τον Δήμο Λάρνακας, τον Απρίλιο 1939, και παραγγέλθηκαν οι σωλήνες και ο εξοπλισμός.

Το πρώτο τμήμα του έργου άρχισε τον Ιούνιο 1939 και τέλειωσε τον Μάρτιο 1940. Περιλαμβάνει την κατασκευή μεγάλης υπόγειας δεξαμενής στην αφετηρία και την αντικατάσταση του παλαιού υδραγωγείου με σωλήνες διαμέτρου 15 ιντσών, κόστους £8.200. Η τοποθέτηση των σωλήνων διανομής στη Λάρνακα και τη Σκάλα, που είναι τα δύο επόμενα στάδια του έργου, πραγματοποιείται τώρα.

Όταν ολοκληρωθεί, η Λάρνακα θα μπορεί να υπερηφανεύεται ότι διαθέτει το τελειότερο σύστημα υδροδότησης από όλους τους Δήμους της Κύπρου, το οποίο θα ικανοποιεί σε ποσότητα και ποιότητα κάθε λογική ή αναμενόμενη ανάπτυξη του πληθυσμού της. Εάν υπάρξει ανάγκη μείωσης της σκληρότητας του νερού ή χλωρίωσής του, έχει ήδη ληφθεί πρόνοια για τοποθέτηση των σχετικών εγκαταστάσεων χωρίς δυσκολία».

Μαΐου 2010
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Απρ.   Ιον. »
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31