You are currently browsing the category archive for the ‘Αρχαιολογία’ category.

“Μεταξύ του Δημαρχείου Λάρνακος και του εν Λάρνακι Γαλλικού Προξενείου υπεγράφη συμβόλαιον προς ενοικίασιν υπό του πρώτου του εν τη συνοικία Χρυσοπολιτίσσης μεγάλου οικοπέδου της Γαλλικής Κυβερνήσεως δια μίαν δεκαοκταετίαν υπό τον όρον να μεταβάλη τούτο ο Δήμος Λάρνακος εις κήπον υπό το όνομα ‘Κήπος Γαλλικής Δημοκρατίας’.

Το ενοίκιον του οικοπέδου τούτου ωρίσθη τυπικόν εις 1 σελίνιον ετησίως.

Επειδή δε εν αυτώ περιλαμβάνεται αρχαίος τις τάφος, το Δημαρχείον εζήτησε την άδειαν του Μουσείου προς εξάλειψιν αυτού και ισοπέδωσιν του χώρου”.

[Είδηση εφημερίδας, Μάρτιος 1918]

Advertisements

Υπέρθυρο ιδιωτικού σπιτιού στη Λάρνακα, με τρία οικόσημα αταύτιστης οικογένειας από την περίοδο της Φραγκοκρατίας, όπως τα φωτογράφισε ο ο αρχιτέκτονας και έφορος Αρχαιοτήτων Κύπρου George Ε. Jeffery (1855-1935) και τα παρουσίασε σε μελέτη του, το 1920. Τι απέγιναν άραγε; Διασώθηκαν κάπου ή (το πιθανότερο) τα καταβρόχθισε ο οδοστρωτήρας «ανάπτυξης» και ανανέωσης της πόλης;

Στην ανάρτηση αρ. 85 είχε γίνει αναφορά στις καταστρεπτικές για την αρχαιολογία του τόπου επεμβάσεις των Άγγλών, το 1879, στην περιοχή της «Παμπούλας» Λάρνακας ―όπου και η Ακρόπολις του αρχαίου Κιτίου― με σκοπό την αποξήρανση ελών της πόλης. Στην ίδια ανάρτηση είχαν περιληφθεί και δύο σχέδια από τις εργασίες εκεινες.

Εδώ προστίθενται τέσσερα ακόμη σχέδια εποχής, μαρτυρίες της έκτασης της καταστροφής που είχε γίνει τότε στο χώρο.

Το 1879, μόλις ένα χρόνο από την έναρξη της αγγλικής κατοχής στην Κύπρο, οι Άγγλοι άρχισαν εργασίες ισοπέδωσης τμήματος της “Παμπούλας” (κοντά στη μονή Καλογραιών) στη Λάρνακα, με σκοπό την αποξήρανση των νερών που λίμναζαν εκεί και αποτελούσαν μόνιμη εστία επιδημιών ελονοσίας κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Όμως κάτω από τις “ακαθαρσίες” και τα έλη της Παμπούλας κρυβόταν το “σημαντικότερο τμήμα της αρχαίας πόλης”: η Ακρόπολις του Κιτίου. Με τη βίαιη ανασκαφή της περιοχής και τις μετακινήσεις μεγάλων όγκων χώματος και λίθων από κτίσματα που βρίσκονταν στο υπόστρωμα, προκλήθηκε ανεπανόρθωτη καταστροφή στον αρχαιολογικό χώρο. Ερείπια κατεδαφίστηκαν και ένας μικρός αριθμός σημαντικών ευρημάτων κατέληξαν στο Βρετανικό Μουσείο.

Από τις καταστρεπτικές δραστηριότητες στην Παμπούλα είναι και τα δύο σχέδια που ακολουθούν (από τον τύπο της εποχής).

kition1

kition2

pieridisl

 

[Ο Λουκής Ζ. Πιερίδης (1865-1933), Πρόξενος της Σουηδίας, αρχαιόφιλος και βιβλιόφιλος, είχε καθοριστική συμβολή στην πρόκληση ενδιαφέροντος για την οργάνωση των σουηδικών αρχαιολογικών αποστολών στην Κύπρο, που πολλά πρόσφεραν στη γνώση της αρχαίας ιστορίας του τόπου. Στο βιβλίο του Einar Gjerstad, Sekler och Dagar (1933), πρωτεργάτη των αποστολών, περιλαμβάνεται η ακόλουθη περιγραφή της τυχαίας (και διασκεδαστικής) συνάντησης που είχε ως αποτέλεσμα την εκδήλωση αρχαιολογικού ενδιαφέροντος από τη Σουηδία].


Το πιο κάτω περιστατικό συνέβη το Μάρτιο του 1922. Ο καθηγητής Axel W. Persson του πανεπιστημίου της Uppsala ταξίδευε για την Ελλάδα. Σε κάποιο σιδηροδρομικό σταθμό στη Σερβία άρχισε συνομιλία με ένα ζωηρό και αεικίνητο πενηντάχρονο με κάπως ανατολίτικη φυσιογνωμία. Ο άγνωστος ρώτησε τον καθηγητή για τον προορισμό του ταξιδιού του και ο Persson του είπε ότι πήγαινε στην Ασίνη στην Ελλάδα, για αρχαιολογικές ανασκαφές.

     “Η αρχαιολογία είναι το πάθος μου”, δήλωσε ο νέος γνώριμος. “Ποια είναι η εθνικότητά σας, καθηγητά;” Όταν έμαθε ότι ο καθηγητής Persson ήταν Σουηδός, με εκρηκτική εγκαρδιότητα τον αγκάλιασε, λέγοντας: “Μα είμαστε σχεδόν συμπατριώτες. Βλέπετε, είμαι ο Πρόξενος της Σουηδίας στην Κύπρο! Ονομάζομαι Λουκής Ζήνωνα Πιερίδη. Ο πατέρας μου ήταν επίσης Πρόξενος της Σουηδίας, και όταν η Νορβηγία χωρίστηκε από τη Σουηδία, του προτάθηκε η θέση Προξένου της Νορβηγίας, πρόταση που απέρριψε επιλέγοντας να παραμείνει πιστός στη Σουηδία έως το θάνατό του. Νιώθω πολύ χαρούμενος και προνομιούχος που συναντιέμαι με ένα εκπρόσωπο αυτού του ευγενούς και υψηλόφρονος έθνους!”

     Αφού συνομίλησαν για λίγο, ο πρόξενος είπε ξαφνικά: “Καθηγητά, μπορείτε να μου δανείσετε πέντε λίρες; Είχα κάποια κακή τύχη. Στο τελωνείο της Σερβίας μού πήραν όλα τα χρήματα και δεν μπορώ να εξασφαλίσω άλλα πριν φθάσω στην Κωνσταντινούπολη.  

     Ο καθηγητής Persson σκέφθηκε: “Πέντε λίρες είναι πέντε λίρες, και πολύ πιθανόν θα χάσω αυτό το ποσό. Βέβαια υπάρχει και η πιθανότητα ο άνθρωπος αυτός να λέει την αλήθεια, και αν είναι πράγματι Πρόξενος της Σουηδίας θα ήταν προσβολή να του αρνηθώ το δάνειο”. Έτσι το πορτοφόλι του Persson ελάφρωσε κατά πέντε λίρες στερλίνες τις οποίες έδωσε στον Πιερίδη.

     Ο Πιερίδης άρχισε να μιλά για την Κύπρο, για το σπίτι του στη Λάρνακα και τη θαυμάσια συλλογή κυπριακών αρχαιοτήτων που είχε. Ρώτησε επίσης αν οι Σουηδοί σκέφτηκαν ποτέ να πραγματοποιήσουν ανασκαφές στην Κύπρο και παρακίνησε τον Persson να πείσει κάποιο νέο σουηδό αρχαιολόγο να επισκεφθεί την Κύπρο για σχετική μελέτη.

     Ύστερα από λίγη ακόμη κουβέντα με θέμα την αρχαιολογία και τη Σουηδία, ο Πιερίδης ζήτησε να δανειστεί ακόμη πέντε λίρες, διαβεβαιώνοντας τον Persson ότι όλο το ποσό θα το είχε στα χέρια του ο καθηγητής κατά την άφιξή του στην Αθήνα. Ο Persson, που δεν ήταν μόνο αισιόδοξος άνθρωπος αλλά και με μεγάλη καρδιά, ανταποκρίθηκε και στο νέο αίτημα του Πιερίδη, εξομολογήθηκε όμως αργότερα ότι δεν ήταν πολύ αισόδοξος ότι θα ξανάβλεπε τα λεφτά του όταν έφθασε στην Αθήνα. Όμως το ποσό ήταν ήδη εκεί μαζί με επιστολή του Πιερίδη, όπου επαναλαμβανόταν η παρότρυνση προς τον Persson να διευθετήσει σουδική αρχαιολογική εισβολή στην Κύπρο.

     Ένα ευχάριστο καλοκαιρινό βραδυ στην Ασίνη στην Ελλάδα, ένα βραδυ από εκείνα όπου όλα είναι δυνατόν να συμβούν, ο καθηγητής Persson συζήτησε το θέμα μαζί μου, και εισηγήθηκε να αποδεχτώ την πρόσκληση του Πιερίδη. Δεν γνώριζα τίποτε για την Κύπρο και χώρις πολλούς ενδοιασμούς την αποδέκτηκα. Το άγνωστο μου έγνεφε.

     Τον Οκτώβριο του 1923, με τη σύζυγό μου ταξιδέψαμε για την Κύπρο, και αποβιβαστήκαμε στη Λάρνακα, όπου ο Πιερίδης μάς υποδέχτηκε με ανοικτές αγκάλες. Συνάντησα το άγνωστο με τη μορφή τεράστιου υλικού της Εποχής του Ορείχαλκου, που προσφερόταν για μελέτη.

cesnola2Ο ιταλικής καταγωγής Luigi Palma di Cesnola, χαρακτηριστική τυχοδιωκτική μορφή του 19ου αιώνα, αφίχθηκε στη Λάρνακα με την αμερικανίδα έγγυο σύζυγό του την ημέρα των Χριστουγέννων του 1865, ως πρώτος πρόξενος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Ο τριαντατριάχρονος Cesnola, με παλαιότερη στρατιωτική δραστηριότητα στην πατρίδα του Ιταλία  και τώρα δραστήριος αμερικανός πολίτης, με τη νέα αποστολή του ουσιαστικά “εξαργύρωνε” την εθελοντική συμμετοχή του στον αμερικανικό εμφύλιο πόλεμο.

     Στην Κύπρο, των τελευταίων χρόνων της οθωμανικής κατοχής, η ανυπαρξία μέτρων προστασίας των αρχαιοτήτων του νησιού επέτρεψε στον Cesnola ―όπως συνέβαινε και με πολλούς άλλους παραγόντες της ξένης ή τοπικής κοινότητας της Σκάλας― να ασχοληθεί με την προσοδοφόρο ενασχόληση των αρχαιολογικών ανασκαφών και της συλλογής κυπριακών αρχαιοτήτων. Ο νέος πρόξενος, κατά τα δέκα χρόνια της υπηρεσίας του στην Κύπρο (έως το 1876), με έδρα πάντοτε τη Λάρνακα, επέδειξε πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον για ανασκαφές παρά για τα προξενικά του καθήκοντα, απουσιάζοντας για μεγάλα διαστήματα από την πόλη, τόσο που αργότερα, με αφοπλιστική ειλικρίνεια έγραφε για την τελευταία περίοδο της διαμονής του στο νησί:

     “Ύστερα από απουσία σχεδόν έξι μηνών επέστρεψα, για μία ακόμη φορά, στη Λάρνακα, και ήμουν πολύ ευτυχής που χαιρόμουν την οικογενειακή ζεστασιά. Δυστυχώς βρήκα τη σύζυγό μου σε μεγάλη κατάθλιψη και άρρωστη. Η μοναχική ζωή της για τόσα χρόνια, με μικρές διακοπές κατά τα αραιά ταξίδια μας στην Ευρώπη, και τους λίγους μήνες στην Αμερική, άρχισαν να διακρίνονται στην όψη της, και κατάλαβα ότι ήταν πια καθήκον μου να τελειώνω με τις εξερευνήσεις μου”.

cesnolaresid

americanrepr1878     Ο Luigi Palma di Cesnola πέτυχε να εξελιχθεί στον σημαντικότερο της εποχής του (και πλέον αμφιλεγόμενο για τις μεθόδους του) ανασκαφέα κυπριακών αρχαιοτήτων. Η άγνοια και αδιαφορία του για σωστές μεθόδους ανασκαφής και παρουσίασης των ευρημάτων συχνά  αποδεικνύονται ανεπανόρθωτα καταστροφικές για την νεότερη έρευνα. Επιτήδειος όπως πάντα ο Cesnola, ―αφού προηγουμένως διαπραγματεύτηκε, χωρίς επιτυχία, με τα σημαντικότερα ευρωπαϊκά μουσεία― το 1872 πώλησε στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης, της Νέας Υόρκης, τη συλλογή κυπριακών αρχαιοτήτων του, και από το 1879 έως τον θάνατό του (1904) υπηρέτησε το ίδιο μουσείο ως ο πρώτος διευθυντής του!

cesnolamedallion2

[Στις φωτογραφίες: (α) Ο Luigi Palma di Cesnola (γραβούρα του 1872). (β) Δύο απεικονίσεις της οικίας του προξένου της Αμερικής, στο κέντρο της παραλίας της Σκάλας (γύρω στα 1880). (γ) Πίσω όψη του μεγάλου χρυσού παράσημου του βασιλιά της Ιταλίας Umberto Α΄ προς τον Luigi Palma di Cesnola για τη μεγάλη προσφορά του στην «ανασκαφή και αποκάλυψη της αρχαίας Κύπρου”!] 

Το 1880 “μέσα σε ερείπια αρχαίου γυμνασίου” στη Λάρνακα βρέθηκε μεγάλης αρχαιολογικής αξίας άγαλμα της θεάς Αρτέμιδας. Η ανακάλυψή του κρατήθηκε μυστική από τις αρχές και εξήχθηκε λαθραία στο Παρίσι όπου αναζητήθηκε αγοραστής. Τα μουσεία Βερολίνου, Παρισιού και Λονδίνου θεώρησαν ότι επρόκειτο για ρωμαϊκό αντίγραφο παλαιότερου έργου και δεν ενδιαφέρθηκαν να το αγοράσουν, όμως, το 1884, ύστερα από επανεκτίμηση, αποκτήθηκε από το Kunsthistorisches Museum (Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης) της Βιέννης, του οποίου αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα εκθέματα.

     Από τον Δήμο της πόλης στήθηκε μέσα στο Δημοτικό κήπο ένα μεγαλύτερου μεγέθους αντίγραφο του αγάλματος το οποίο κατά τη δεκαετία του 1960 μεταφέρθηκε σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο στον κυκλικό κόμβο μπροστά στην πύλη του παλαιού σταδίου Γ.Σ.Ζ., στην αρχή της “Λεωφόρου Αρτέμιδας” που οδηγεί προς την Αλυκή Λάρνακας, όπου βρίσκεται σήμερα.

artemis1

Το άγαλμα της Αρτέμιδας στο Μουσείο Βιέννης (φωτογραφία από έκδοση του 1913).

Γύρω στα 1920, στην περιοχή “Καμίνια” της Λάρνακας ― περιοχή που ορίζεται από την αρχή του δρόμου που οδηγεί από τα “Καφενούδια (Δροσιά) προς την εκκλησία Αγίου Γεωργίου Μακρή― εργάτες που άνοιγαν θεμέλια για την κατασκευή περιτοιχίσματος κάποιας κατοικίας, βρήκαν αρχαία επιτύμβια στήλη. Η στήλη αποκτήθηκε από τον Λουκή Ζ. Πιερίδη και για αρκετό διάστημα βρισκόταν στον κήπο της οικίας Πιερίδη (σήμερα Ιδρύματος Πιερίδη).

Το φυλλάδιο που ετοιμάστηκε κατά τη δεκαετία του 1930 περιλαμβάνει το αρχαίο κείμενο της στήλης και αποδόσεις του στα νέα ελληνικά (από τον Νεοκλή Γ. Κυριαζή) και στα αγγλικά. 

kilikas1

kilikas2

Μη βιαστικά, ξένε περάσεις

Μα βράδυνε λιγάκι να μάθεις

για με τον Κίλικαν, έξοχον άνθρωπον

που διακρίθηκα ποτέ διδάσκων

των παλαιών του Ομήρου ηρώων ανδρείαν.

Αν σ’ ενδιαφέρει, πατρίδα έχω το Κίτιον

και η μοίρα στα σαράντα μου χρόνια

μου πήρε την ζωήν σ’ αυτόν τον τάφον.

Δεκέμβριος 2017
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Απρ.    
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031