You are currently browsing the category archive for the ‘Μνημεία’ category.

Αμέσως μετά την άφιξη των Άγγλων στην Κύπρο, το 1878, κατόπιν επίσημης εντολής ετοιμάστηκε, από τον στρατιωτικό Captain A.R. Saville, εκτενής μελέτη για την Κύπρο στην οποία περιλαμβάνονταν πολλές πληροφορίες για την ιστορία, γεωγραφία, τοπογραφία, οικονομία, κ.λπ. του νησιού. Από την έκδοση μεταφέρονται εδώ (σε μετάφραση) ενδιαφέρουσες πληροφορίες για το Κάστρο της Λάρνακας, όπως ήταν εκείνη ακριβώς τη χρονιά.

«Το μόνο αμυντικό έργο που διαθέτει σήμερα η Λάρνακα είναι ένα μικρό και χωρίς σημασία κάστρο, του 1625.

Βρίσκεται εντελώς στο άκρο δυτικά της Μαρίνας, δεξιά της αποβάθρας του τελωνείου και κοντά στην ακτή. Είναι τετράγωνο, ευρύχωρο και με γερά τείχη από άσπρη λιθοδομή, με καλή προμήθεια νερού, όμως ανεπαρκές για άμυνα επειδή δεν διαθέτει προστασία χώματος και γι’ αυτό εύκολα θα κατέρρεε κάτω από βαρύ ναυτικό βομβαρδισμό.

Ο εξοπλισμός του περιλαμβάνει έντεκα μακρά κανόνια των 16 λιβρών, πράσινα από μεταλλικές οξείδωσεις και φορτωμένα σκουριά· επίσης τέσσερα πεδινά πυροβόλα που χρησιμοποιούνται για χαιρετιστήριες βολές. Πολλά από τα υποστηρίγματα των όπλων είναι σπασμένα, δύσκίνητα και σε άθλια κατάσταση. Δύο από τα πυροβόλα είναι αγγλικής κατασκευής και φέρουν τα αρχικά G.R. Κάποια από τα μεγαλύτερα κανόνια είναι τοποθετημένα σε πολεμίστρες κι άλλα σε εξέδρες βολής στην κορυφή του κάστρου, προς την οποία οδηγεί πλατιά σκάλα.

Αυτό το κάστρο μάς είναι χρήσιμο μόνο ως στρατώνας, με δυνατότητα εξαίρετης φιλοξενίας 80 ανδρών και ξεχωριστό χώρο διαμονής των αξιωματικών».

Υπέρθυρο ιδιωτικού σπιτιού στη Λάρνακα, με τρία οικόσημα αταύτιστης οικογένειας από την περίοδο της Φραγκοκρατίας, όπως τα φωτογράφισε ο ο αρχιτέκτονας και έφορος Αρχαιοτήτων Κύπρου George Ε. Jeffery (1855-1935) και τα παρουσίασε σε μελέτη του, το 1920. Τι απέγιναν άραγε; Διασώθηκαν κάπου ή (το πιθανότερο) τα καταβρόχθισε ο οδοστρωτήρας «ανάπτυξης» και ανανέωσης της πόλης;

Στο φύλλο της εφημερίδας Νέον Έθνος (13/26 Μαΐου 1921) όπου υπήρχε περιγραφή των αποκαλυπτηρίων της προτομής του Ζήνωνα του Κιτιέα, δημοσιευόταν και επιστολή του βουλευτή Νικ. Κλ. Λανίτη, στην οποία αναφέρονταν και τα ακόλουθα :

“Αλλ’ η Κύπρος και ιδία η Λάρναξ έχει μίαν άλλην υποχρέωσιν : να ενθυμηθεί ότι έπεσε μαχόμενος εις τους αιγιαλούς αυτής ο υιός του Μιλτιάδου, καθ’ ήν ημέραν έφερεν εξ Αθηνών εις την Κύπρον την Ελληνικήν Ελευθερίαν. Η παράδοσις φέρει τον Κίμωνα θαμμένον εις ορισμένον μέρος της πόλεώς σας.

Η προτομή του Ζήνωνος είναι τιμή προς το επιφανέστερον τέκνον του αρχαίου Κιτίου, αλλ’ η στωϊκή φιλοσοφία δεν είναι η σήμερον ενδεδειγμένη. Εις τον αιώνα της παγκοσμίου ελευθερίας οι λαοί αποβλέπουν προς τους δια των αιώνων εργάτας και μύστας αυτής. Προ της προτομής του σοφού Κιτιέως θα αποκαλύπτηται πας διανοούμενος μετά σεβασμού· αλλ’ οι θέλοντες να αντλήσωσιν ιστορικά διδάγματα εκ του παρελθόντος θα ητένιζον μετά μιας ευέλπιδος υπερηφανείας προς την προτομήν ενός Ονησίλου, ενός Ευαγόρου, ενός Κίμωνος. Τούτου η προτομή, εστημένη παρ’ αυτούς τούτους τους αιγιαλούς, όπου έπεσε, θα είναι δι’ ημάς ένα σύμβολον, το σύμβολον της ενότητος ημών μετά των Αθηνών, ήτις έκτοτε εχαλκεύθη άρρηκτος δια κοινών θυσιών και κοινών αγώνων υπέρ της ελευθερίας. Η νεολαία της Λάρνακος ας αναλάβει το έργον και ο Δήμαρχος των Κιτιέων ας καλέσει τον Δήμαρχον των Αθηναίων ν’ αποκαλύψουν το μνημείον ενός των επιφανεστάτων υιών της αρχαίας Ελλάδος, όστις δια του θανάτου του μετέφερεν εκ της ενδόξου γενετείρας εις την Κύπρον της Ελληνικήν Ελευθερίαν.

Αναμένω την πρωτοβουλίαν από την σπουδάζουσαν νεότητα της φιλοπάτριδος Λάρνακος”.

Η πρόταση του Νικ. Κλ, Λανίτη έγινε αποδεκτή με μεγάλο ενθουσιασμό και αμέσως άρχισαν έρανοι στη Λάρνακα και σε άλλες πόλεις. Έξι χρόνια αργότερα (την τελευταία εβδομάδα του Μαΐου 1927) κι όπως είχε εισηγηθεί ο Λανίτης, ο Δήμαρχος Αθηναίων Σπυρίδων Πάτσης, αποκάλυπτε “παρά τον αιγιαλόν” της Λάρνακας και παρουσία επισήμων και μεγάλου πλήθους από ολόκληρη την Κύπρο και από την Ελλάδα την προτομή του Κίμωνα του Αθηναίου. [Για τα αποκαλυπτήρια της προτομής, βλ. ανάρτηση αρ. 5].

“Μετά μεγάλης επισημότητος εγένοντο τη παρελθούση Τρίτη [11/24 Μαΐου 1921], ώραν 5ην μ.μ. υπό της Α.Ε. του Μεγάλου Αρμοστού τα αποκαλυπτήρια της προτομής Ζήνωνος του Κιτιέως, ήν εις μνήμην του αειμνήστου συμπολίτου Ζήνωνος Δ. Πιερίδου έστησεν ο υιός του κ. Λουκής Ζ. Πιερίδης, παρά την είσοδον της λεωφόρου Αρτέμιδος.

Η τελετή εγένετο επί παρουσία των θρησκευτικών, πολιτικών και δημοτικών Αρχών, των Εφετών και των Επαρχιακών Δικαστών, των Προξένων, των Διευθυντών των Κυβερνητικών Γραφείων και άλλων Καταστημάτων, του επιστημονικού και εμπορικού κόσμου μετά των αξιοτίμων οικογενειών των, εν παρατάξει του αστυνομικού σώματος, των προσκόπων, των μαθητών και μαθητριών των Ελληνικών Εκπαιδευτηρίων, υπό τους Διευθυντάς, Καθηγητάς και Διδασκάλους των και εν μέσω πολλού πλήθους …”            (Εφημ. Νέον Έθνος, 13/26 Μαΐου 1921).

Στη συνέχεια ο Λ. Ζ. Πιερίδης κάλεσε τον Αρμοστή Sir Malcolm Stevenson να αποκαλύψει την προτομή και να την “παραδόσει” στον δήμαρχο της πόλης Φίλιο Ζαννέτο. Μετά την τελετή ο Αρμοστής “εδέχθη επισκέψεις” στο Larnaca Club.

[Μισό αιώνα αργότερα η προτομή τοποθετήθηκε σε ψηλότερο βάθρο και μεταφέρθηκε πλησιέστερα προς τον Δημοτικό κήπο. Ύστερα από αναδιαμόρφωση του χώρου της περιοχής επανατοποθετήθηκε στην παλαιά της θέση, διατηρώντας τμήμα το νέου της βάθρου. (Στη φωτογραφία η προτομή παρουσιάζεται όπως ήταν στην αρχική μορφή και θέση της)]. Βλ. επίσης και ανάρτηση αρ. 5.

Η σημερινή εκκλησία του Αγίου Ιωάννου, στην ομώνυμη συνοικία της Λάρνακας, είναι κτίσμα του 1715, όταν επί Μητροπολίτη Κιτίου Σιλβέστρου ανακαινίστηκε εκ βάθρων παλαιότερος ναός που βρισκόταν εκεί, ίσως από την περίοδο της Φραγκοκρατίας. Νεότερη ανακαίνιση έγινε και το 1853.

Πιο κάτω παρατίθεται περιγραφή της εκκλησίας, από το πολύτιμο βιβλίο του ιερομ. Σωφρόνιου Γ. Μιχαηλίδη, Ιστορία της κατά Κίτιον Εκκλησίας (1992):

“Υπήρξε ο καθεδρικός ναός της Μητροπόλεως Κιτίου μέχρι τα μέσα του 18ου αιώνα, οπότε η μητρόπολις μετεφέρθη από τον Κιτίου Μακάριο Α΄ στο ναό του Σωτήρος. […]

Η εκκλησία είναι θολωτή και μονόχωρη. Τις τρεις πλευρές του ναού (βόρεια, νότια και δυτική) διατρέχει στοά, ενώ στη βόρεια και δυτική πλευρά είναι κτισμένα κελλιά και Συνοδικό. Στο νάρθηκα, στη δυτική πλευρά, υπάρχει μαρμάρινος άμβων, έργο του 1842. Το καμπαναριό του ναού, ψηλό και με πολλά σκαλίσματα, είναι από τα ωραιότερα στην Κύπρο.

Ο ναός έχει επίσης ωραίο ξυλόγλυπτο εικονοστάσι του 18ου αιώνα, και πολλές ωραίες παλαιές βυζαντινές εικόνες δοκίμων αγιογράφων, μεταξύ των οποίων και του Κρητικού Εμμανουήλ Τζανφουρνάρη. Έχει, ακόμη, ωραίο ξύλινο γυναικωνίτη. Γενικά, αποτελεί ένα από τους γραφικότερους ναούς της επαρχίας Κιτίου.

Ο ναός αυτός έζησε παλαιότερες ημέρες δόξης και είχε, όπως και ο Άγιος Λάζαρος, πολυπληθές ιερατικό προσωπικό (πρωτοσύγγελλο, σύγκελλο, εφημερίους, σκευοφύλακα, διάκονο)”.

[Εικονογράφηση : (α) Εκκλησία Αγίου Ιωάννη, σχέδιο με πενάκι, του Idwal Brian Bessant, δεκαετία 1980. (β) Η πρώτη σελίδα του “Βιβλίου Γεννήσεων και Βαπτίσεων της Ενορίας Αγίου Ιωάννου Λάρνακος της νήσου Κύπρου. Αρχόμενον από του Σωτηρίου Έτους 1838”].

Η προτομή του Ζήνωνα Κιτιέα στήθηκε με δαπάνη του Λουκή Z. Πιερίδη εις μνήμην Zήνωνα Δ. Πιερίδη (1839-1911). Tα αποκαλυπτήρια έγιναν την Tρίτη 11/24 Mαΐου 1921 από τον Άγγλο Aρμοστή Sir Malcolm Stevenson, επί δημαρχίας Φιλίου Zαννέτου.

Tοποθετήθηκε αρχικά σε χώρο απέναντι από την Aμερικανική Aκαδημία και προς το τέλος του αιώνα, λόγω ανάπλασης της περιοχής, σε ψηλότερη νέα βάση και πλησιέστερα προς τον Δημοτικό κήπο.

[Στην παλαιά φωτογραφία (δεκαετίας 1950), του Μηνά Τιλπιάν, η προτομή παρουσιάζεται όπως βρισκόταν στην αρχική βάση και θέση της].

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες εκκλησίες της Λάρνακας είναι η ενοριακή εκκλησία Παναγίας Χρυσοπολίτισσας, τόσο για την αρχιτεκτονική της όσο και για το εσωτερικό και τα κειμήλιά της. Μαρτυρίες για την εκκλησία υπάρχουν από τις αρχές του 17ου αιώνα, παρότι η ιστορία της πρέπει να ξεκινά από πολύ παλαιότερα, όταν πιθανόν να λειτούργησε και ως μονή. Τα τελευταία χρόνια (από το 2000) πραγματοποιήθηκαν εργασίες προσεκτικής αναπαλαίωσής της που ανέδειξαν όλη την ομορφιά του κτίσματος και αξιοποίησαν επωφελέστερα την παρουσία της στην ομώνυμη ενορία.

Το φωτογραφικό υλικό που παρουσιάζεται πιο κάτω αφορά σε παλαιότερα χρόνια.

Chrysopolitissa1900

Η κύρια είσοδος και οι ιερείς (φωτογραφία δημοσιευμένη το 1906)

Chrysopolitissa1924

Η στοά μπροστά στο ναο (σχέδιο πρώτων δεκαετιών 20ου αιώνα)

Chrysopolitissa1925Εορτασμός στην εκκλησία (φωτογραφία Glaszner, γύρω στα 1925)

Chrysopolitissa1930

Η ενορία Χρυσοπολίτισσας, με το κωδωνοστάσιο της εκκλησίας αριστερά (φωτογραφία δεκαετίας 1930)

Το Κάστρο της πόλης, στο νοτιοδυτικό άκρο του παραλιακού μετώπου της Σκάλας και πολύ κοντά στην περιοχή του Αγίου Λαζάρου και του Μεγάλου Τζαμιού (Μπουγιούκ Τζαμί ή Τζαμί Κεμπίρ) είναι οθωμανικό κτίσμα του 1625, πάνω σε παλαιότερο αμυντικό έργο του 14ου αιώνα. Κατά τις πρώτες δεκαετίες της αγγλικής κατοχής, έχοντας χάσει την αρχική σημασία του για άμυνα του τόπου, χρησιμοποιήθηκε ως Αστυνομικός Σταθμός, φυλακή και τόπος θανατικών εκτελέσεων. Το 1948, με πρωτοβουλίες του γιατρού και ιστοριοδίφη Νεοκλή Γ. Κυριαζή λειτούργησε ως Επαρχιακό Αρχαιολογικό Μουσείο. Μεγάλο μέρος των εκθεμάτων του χάθηκαν κατά τις διακοινοτικές ταραχές του 1963, όταν το Κάστρο και η γειτονική τουρκοκυπριακή συνοικία αποκόπηκαν από την υπόλοιπη πόλη.  

fortΤο Κάστρο Λάρνακας και η γύρω περιοχή (σχέδιο 1827)

fort1878Η εσωτερική αυλή (1878)

fort1900

Κάστρο και περιοχή (αρχές 20ού αιώνα)

fort1930

Γενική άποψη (δεκαετία 1930)


Το 1880 “μέσα σε ερείπια αρχαίου γυμνασίου” στη Λάρνακα βρέθηκε μεγάλης αρχαιολογικής αξίας άγαλμα της θεάς Αρτέμιδας. Η ανακάλυψή του κρατήθηκε μυστική από τις αρχές και εξήχθηκε λαθραία στο Παρίσι όπου αναζητήθηκε αγοραστής. Τα μουσεία Βερολίνου, Παρισιού και Λονδίνου θεώρησαν ότι επρόκειτο για ρωμαϊκό αντίγραφο παλαιότερου έργου και δεν ενδιαφέρθηκαν να το αγοράσουν, όμως, το 1884, ύστερα από επανεκτίμηση, αποκτήθηκε από το Kunsthistorisches Museum (Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης) της Βιέννης, του οποίου αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα εκθέματα.

     Από τον Δήμο της πόλης στήθηκε μέσα στο Δημοτικό κήπο ένα μεγαλύτερου μεγέθους αντίγραφο του αγάλματος το οποίο κατά τη δεκαετία του 1960 μεταφέρθηκε σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο στον κυκλικό κόμβο μπροστά στην πύλη του παλαιού σταδίου Γ.Σ.Ζ., στην αρχή της “Λεωφόρου Αρτέμιδας” που οδηγεί προς την Αλυκή Λάρνακας, όπου βρίσκεται σήμερα.

artemis1

Το άγαλμα της Αρτέμιδας στο Μουσείο Βιέννης (φωτογραφία από έκδοση του 1913).

Η Αγγλικανική Εκκλησία Αγίας Ελένης, στη Λάρνακα, έργο του άγγλου αρχιτέκτονα George Jeffery, κτίστηκε το 1907. Βρισκόταν στη (σημερινή) λεωφόρο Γρηγόρη Αυξεντίου, απέναντι στο Παγκύπριο Λύκειο Λάρνακας. Όπως ο ίδιος μας πληροφορεί, “η μικρή εκκλησία μιμείται εκκλησάκια που συναντά κανείς σε χωριά του τόπου, με τον παράξενο συνδυασμό βυζαντινού ρυθμού και γοτθικών στοιχείων. Από τα θεμέλιά της, που βρίσκονται ανάμεσα σε ερείπια του αρχαίου Κιτίου, έως την κορυφή του μικρού τρούλου, είναι παραδοσιακό πετρόκτιστο κτίσμα και το μόνο ξύλινο τμήμα της είναι η θύρα εισόδου”.   

anglikaniki1

Όπως και τόσα άλλα μνημεία μιας πόλης που αδίστακτα καταστρέφει ό,τι ωραίο και ό,τι θυμίζει το παρελθόν της, η εκκλησία κατεδαφίστηκε το 1978 (έχοντας εξασφαλίσει όλες τις απαιτούμενες εγκρίσεις των «ειδικών») και στη θέση της κτίστηκε πολυκατοικία, ενώ οι θρησκευτικές ανάγκες της αγγλικανικής κοινότητας κρύφτηκαν σε νέο χώρο στο ισόγειο του κτηρίου. 

Η φωτογραφία που ακολουθεί λήφθηκε λίγες μέρες πριν από την ανίερη εκτέλεση της εκκλησίας.

anglikaniki2

Ιουνίου 2017
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Απρ.    
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930