O Xριστόδουλος Ηλία Kουππάς γεννήθηκε στη Λάρνακα το 1845 και φοίτησε στο Σχολαρχείο της πόλης. Tην επαγγελματική  σταδιοδρομία του την άρχισε ως δάσκαλος, σύντομα όμως εγκατέλειψε την έδρα και ασχολήθηκε με το εμπόριο, για είκοσι περίπου χρόνια. Tο ανήσυχο πνεύμα του ούτε εδώ τον άφησε να ριζώσει κι έτσι το 1883 άρχισε την εκδοτική δημοσιογραφική δραστηριότητά του με τη σατιρική εφημερίδα Xωρκάτης, η οποία έζησε μονάχα δύο χρόνια. H εφημερίδα γραφόταν στο κυπριακό ιδίωμα, γεγονός που ενόχλησε μερικούς Kυπρίους ομογενείς στην Aίγυπτο. Όπως γράφει ο Kουππάς, “άλλοι ομογενείς εμυκτήριζον αυτούς δια το τραχύ και βάναυσον της κυπριακής γλώσσης· ενδίδων άμα εις την επίμονον ταύτην αίτησιν των συμπατριωτών μου, μετωνόμασα την εφημερίδα μου, δους αυτή τον τίτλον Ένωσις, ήτοι εκείνον ακριβώς ον μοι υπαγόρευσεν η καρδία και ο οποίος αποτελεί τον ενιαίον και ακοίμητον πόθον των Kυπρίων Eλλήνων…”  Υπό τη διεύθυνσή του η εφημερίδα Ένωσις εκδιδόταν για 33 χρόνια.

Δείγμα της σατιρικής ποίησης του Χρ. Κουππά ―από δικό του χειρόγραφο― παρουσιάζεται πιο κάτω.

O Φιλάργυρος προ του Πλάστου

Θεέ μου, τί απέγινε τόση περιουσία

ην άφησα επί της γης, κληθείς εδώ να έλθω!

Mήπως μου γίνει όλεθρος αυτή η απουσία;

Eπίτρεψόν μου, Πλάστα μου, στην γην να επανέλθω.

*

Πόσα δεινά υπέφερα όπως την συναθροίσω!

Tο ένδυμά μου πενιχρόν, το φαγητόν επίσης,

νήστις πολλάκις έμεινα το χρήμα να κερδίσω,

έζησα βίον αφανή, άθλιον, με στερήσεις.

*

Διύλιζον τον κώνωπα εις πάσαν εργασίαν,

τα ράκη ανεσκάλευον, ανέπνεον την κόνιν,

συνέλεγον τα σκύβαλα με όψιν απαισίαν,

σύνθημα έχων πάντοτε την απληστίαν μόνην.

*

― Λησμόνησον όλα εδώ, θνητέ, του άλλου κόσμου

τα πλούτη, χρυσός, άργυρος δεν έχουσιν αξίαν,

άπαντα μηδενίζονται τα γήινα εμπρός μου,

μισώ και αποστρέφομαι πάσαν πλεονεξίαν.

*

Στον Oυρανόν είν’ αρετή η καθαρά καρδία,

πλούτος τα έργα τ’ αγαθά, η ελεημοσύνη,

λείπει η πολυτέλεια, επίδειξις καμμία

και βασιλεύει αντ’ αυτών αγάπη, καλοσύνη.

*

Eίν’ η ζωή αιώνιος ενταύθα άνθρωπέ μου,

τα αγαθά της άφθαρτα, γαλήνη, ηρεμία.

Περίλυπος τί σκέπτεσαι; ειλικρινώς ειπέ μου,

την κεφαλήν σου βέβαια σκέψις κρατεί, ανία.

*

― Λυπούμαι ότι έχασα τόσους μόχθους και κόπους,

όσους υπέστην εν τη γη, μαρτύρια, στερήσεις,

γεγυμνωμένος παντελώς ήλθον σ’ αυτούς τους τόπους,

πώς να μην έχω θλιβεράς, Πλάστα μου, αναμνήσεις;

*

― Ω άνθρωπε ουτιδανέ! τα πάντα είναι κόνις,

στον άλλον κόσμον μάταια, τέφρα, σποδός και χώμα!

Γιατί το βλέμμα σου στην γην εισέτι προσηλώνεις

και ανοσίως βλασφημεί το δολερόν σου στόμα;

*

Δεν επανέρχεσαι ποτέ στην σφαίραν όπου λέγεις,

λησμόνησον τα αγαθά τα πρόσκαιρα του κόσμου·

δεν έχεις το δικαίωμα τους τόπους να εκλέγεις

κι ελθέ να απολογηθείς λεπτομερώς εμπρός μου.

*

Mεγάλην βίβλον ήνοιξεν ο Πλάστης κι εξετάζων

προσεκτικώς ηρίθμησεν του φιλαργύρου πράξεις,

προς ον αποτεινόμενος θυμώδης, σκυθρωπάζων,

είπε, και έσεισε σφοδρώς των Oυρανίων τάξεις.

*

― Άπελθε στο εξώτερον πυρ, το ητοιμασμένον

για τον φρικτόν Διάβολον και τους αυτού Aγγέλους,

σ’ όλας εκεί τας πράξεις σου σ’ έχω δοκιμασμένον

και τιμωρίαν πρέπουσαν θα εύρεις επιτέλους.

*

Ωφέλιμος δεν έγινες ου μόνον στον πλησίον,

αλλ’ έτι εβασάνισες φρικτά τον εαυτόν σου,

φύγε μακράν, μη ίστασαι εις το πλευρόν Oσίων,

διότι συ ελήστευσας κι αυτόν τον αδελφόν σου.

Λάρνακι 23/4 Φεβρουαρίου 1899

Χ. Κουππάς

[Στίχοι του Χρ. Κουππά περιλαμβάνονται και στις αναρτήσεις αρ. 51, 52, 126, 217, 300].

Σε προηγούμενη ανάρτηση [αρ. 317] αναφέρθηκε ότι κατά την πρώτη πενηνταετία από την εγκαθίδρυση τυπογραφίας στην Κύπρο εκδόθηκαν στη Λάρνακα, εκτός των εφημερίδων, και οκτώ περιοδικά. Κάποια από αυτά ήταν ιδιαιτέρως σημαντικά.

Ακολουθεί σύντομη καταγραφή τους :

Ευτέρπη (1881-1882). Διευθυντής : Θεόδουλος Φ. Κωνσταντινίδης. Η έκδοση συνοδευόταν (αραιά) από έμμετρο παράρτημα με τίτλο Ο Κεραυνός.

Κόσμος (1909-1911). Φιλολογικό περιοδικό. Εκδότης : Ιερώνυμος Μ. Βαρλαάμ.

Αυγή (1909-1910). Διευθυντής : Κ. Γ. Ελευθεριάδης.

Εκκλησιαστικός Κήρυξ (1911-1918). Εκκλησιαστικό περιοδικό. Υπεύθυνος : Μητροπολίτης Κιτίου Μελέτιος Μεταξάκης.

Κύπρος (1911). Λαογραφικό περιοδικό. Εκδότης : Ιωάννης Χατζηιωάννου.

Αρμονία (1913-1914). Εκδότης Κωνσταντίνος Δ. Χριστοφίδης.

Μούσα (1917). Εκδότης : Ομάδα νέων.

Κυπριακά Χρονικά (1923-1937). Αρχικά εκδιδόταν από ομάδα και για πολλά χρόνια κατόπιν από τον γιατρό Νεοκλή Γ. Κυριαζή. Ήταν το πρώτο και ένα από τα σημαντικότερα επιστημονικά περιοδικά της Κύπρου.

Σημ. : Παρά την απαγόρευση διαφήμισης προϊόντων καπνού, η πιο πάνω υπεραιωνόβια διαφήμιση (του 1910), του Καπνεργοστασίου Γεωργίου Δ. Διανέλλου & Υιού, εξαιρείται λόγω παλαιότητας.

“Μεταξύ του Δημαρχείου Λάρνακος και του εν Λάρνακι Γαλλικού Προξενείου υπεγράφη συμβόλαιον προς ενοικίασιν υπό του πρώτου του εν τη συνοικία Χρυσοπολιτίσσης μεγάλου οικοπέδου της Γαλλικής Κυβερνήσεως δια μίαν δεκαοκταετίαν υπό τον όρον να μεταβάλη τούτο ο Δήμος Λάρνακος εις κήπον υπό το όνομα ‘Κήπος Γαλλικής Δημοκρατίας’.

Το ενοίκιον του οικοπέδου τούτου ωρίσθη τυπικόν εις 1 σελίνιον ετησίως.

Επειδή δε εν αυτώ περιλαμβάνεται αρχαίος τις τάφος, το Δημαρχείον εζήτησε την άδειαν του Μουσείου προς εξάλειψιν αυτού και ισοπέδωσιν του χώρου”.

[Είδηση εφημερίδας, Μάρτιος 1918]

Η Λάρνακα κατά την πρώτη πενηνταετία από την εγκαθίδρυση τυπογραφίας στην Κύπρο (1878-1930) παρουσίαζε αξιοσημείωτη δραστηριότητα στον τομέα έκδοσης εφημερίδων και περιοδικών, συχνά πολύ σημαντικών και παγκύπριας κυκλοφορίας. Αυτή την περίοδο κυκλοφόρησαν τουλάχιστον δεκαπέντε ελληνικές εφημερίδες και οκτώ περιοδικά.

Εκτός από την πρωτοπόρο εφημερίδα Κύπρος/Cyprus του Θ. Φ. Κωνσταντινίδη, ιδιαιτέρως σεβαστές υπήρξαν οι μακροβιότερες εφημερίδες της πόλης ― Ένωσις (33 χρόνια έκδοσης) και Νέον Έθνος (41 χρόνια έκδοσης).

Ακολουθεί χρονολογική καταγραφή των σκαλιώτικων ελληνικών εφημερίδων της περιόδου :

Κύπρος / Cyprus (1878-1879[;]). Δίγλωσση (Ελληνικά/Αγγλικά). Διευθυντής-συντάκτης : Θεόδουλος Φ. Κωνσταντινίδης. [1879-1882 συνέχισε με ξένο διευθυντή]. Η πρώτη κυπριακή εφημερίδα.

Νέον Κίτιον (1879-1884). Διευθυντής-συντάκτης : Θεόδουλος Φ. Κωνσταντινίδης.

Λύρα (1881-1882). Έμμετρη. (Κυκλοφορούσε ως παράρτημα της εφημ. Στασίνος). Διευθυντής-συντάκτης : Θεμιστοκλής Θεοχαρίδης.

Στασίνος (1882-1884) / Στασίνος ή Φωνή της Κύπρου (1884-1887). Διευθυντής-συντάκτης : Θεμιστοκλής Θεοχαρίδης. [Ως παράρτημα της ίδιας εφημερίδας, κυκλοφόρησε για λίγο και η έμμετρη εφημερίδα Λύρα (1881-1882)].

Χωρκάτης (1884-1885). Σατιρική έμμετρη εφημερίδα στο κυπριακό ιδίωμα. Διευθυντής-συντάκτης : Χριστόδουλος Η. Κουππάς.

Ένωσις (1885-1918). Διευθυντής-συντάκτης : Χριστόδουλος Η. Κουππάς / 1918-1924 : Διευθυντής Α. Κ. Μακρίδης.

Κύπρος (1888-1890). Διευθυντής-Συντάκτης : Γεώργιος Σιακαλλής.

Έθνος (1891-1893). Εκδότης Σπύρος Γρύσπης.

Νέον Έθνος (1893-1934). Διευθυντής-συντάκτης : Κλεόβουλος Ν. Μεσολογγίτης.

Διάπλασις (1901-1902). Διευθυντής-συντάκτης : Νικόλαος Δ. Φραγκούδης.

Εφημερίς του Λαού περίοδος Α΄ (1906-1908) / περίοδος Β΄ (1908-1909). Εκδότες-διευθυντές : Ευάγγελος Χατζηιωάννου, Μιχαήλ Γ. Νικολαΐδης / περίοδος Γ΄ (1910-1914).

Ο Ανάποδος (Δεκ. 1912-Φεβρ. 1913). Έμμετρη. Διευθυντής-συντάκτης : Νίκος Θ. Αντωνιάδης.

Ηχώ της Κύπρου (1913-1919). Διευθυντής-συντάκτης : Μελής Π. Νικολαΐδης.

Αρμονία (1915-1920). Διευθυντής-συντάκτης : Κωνσταντίνος Δ. Χριστοφίδης.

Ισότης (1926-1930). Υπεύθυνος : Μιχαήλ Σαλισβουρής.

Από το 1906 και σχεδόν για δύο δεκαετίες γίνονταν συνεχείς προσπάθειες για να αποκτήσει η πόλη μόνιμη μονάδα παροχής ηλεκτρισμού. [Βλ. και ανάρτηση αρ. 83 : “Ηλεκτροφωτισμός Λάρνακας ―Τα πρώτα δύσκολα χρόνια”]. Τούτο έγινε πλήρως κατορθωτό μόλις στις αρχές του 1922, όπως μας πληροφορεί εφημερίδα της εποχής :

“Η πόλις μας ηλεκτροφωτίζεται ήδη από της 6 μ.μ. μέχρι του μεσονυκτίου καθ’ εκάστην εσπέραν. Ανάπτουν εις τας οδούς 300 λαμπτήρες, θα προστεθούν δε ακόμη 80 τοιούτοι.

Η ηλεκτρική εγκατάστασις εστοίχισε μέχρι σήμερον εις τον Δήμον 5000 λίρας. Εκ του ποσού τούτου αι 3000 λίραι εκαλύφθησαν δια δανείου, αι δε 2000 εκ των προσόδων του Δήμου. Εκ των 3000 λιρών του δανείου επληρώθησαν ήδη 300, ώστε το χρέος του Δήμου δια την ηλεκτρικήν εγκατάστασιν ανέρχεται μόνον εις 2700 λίρας.

Το Δημοτικόν Συμβούλιον ηγόρασεν εξ Ευρώπης μηχανήματα και εργαλεία 200 λιρών δι’ εγκατάστασιν και λειτουργίαν μηχανουργείου, εν τω οποίω πλην των επιδιορθώσεων του Δήμου, θα εκτελώνται και εξωτερικαί εργασίαι. Το μηχανουργείον θα διευθύνη ο μηχανικός-ηλεκτρολόγος του Δήμου κ. Lang, διπλωματούχος του πολυτεχνείου της Βιέννης”.


Αναμνηστική φωτογραφία μπροστά στην πρώτη μηχανή παραγωγής ηλεκτρισμού του Δήμου Λάρνακας (τέλη 1925-αρχές1926).

Από Αριστερά : (2ος) Carl Lang, υπεύθυνος μηχανικός — (3ος) Henry B. Popham, Διοικητής Λάρνακας — (4ος) Δημητρός Ν. Δημητρίου, Δήμαρχος Λάρνακας

[Παραχώρηση φωτογραφίας : Λούης Περεντός}

Όταν το 1924 λειτούργησε στη Λάρνακα και το κινηματοθέατρο “Μακρίδη”, άρχισε μεγάλος ανταγωνισμός με το “Σαλόν Ροζ”, το άλλο κεντρικό και πολύ γνωστό κινηματοθέατρο της πόλης. Τόσο, που κυκλοφόρησε και πειρακτικό τετράστιχο για τους πολίτες που προτιμούσαν το ένα αντί του άλλου :

Εις το “Σαλόν Ροζ”

πάνε όλ’ οι Καραγκιόζ

και εις του “Μακρίδη”

κάθε καρυδιάς καρύδι.

Το παράδοξο είναι ότι στο τέλος του 1926 ―και για όλο το 1927― το “Σαλόν Ροζ” μετονομάστηκε σε …”Σαλόν Μπλέ” (!)

Από το 1928 επέστρεψε στο παλιό όνομά του, έως το 1948, όταν καταστράφηκε από πυρκαγιά και στη θέση του κτίστηκε ο κινηματογράφος “Ρεξ”.


«Την πρωϊαν της παρελθούσης Δευτέρας ηκούσθη αίφνης κρότος παράδοξος εις το κενόν, ότε μετά μικρόν εφάνη εις τον ορίζοντα αεροπλάνον, όπερ είχε διεύθυνσιν εξ ανατολών προς δυσμάς. Το αεροπλάνον όπερ είχε τύπον περιστεράς, εις ύψος 2,000 μέτρων διέγραψεν άνωθεν της πόλεως ημικύκλιον και εξηφανίσθη διευθυνόμενον προς βορράν».

[Είδηση από εφημερίδα (Ιούνιος 1917)].

Το 1905, ο νορβηγός βοτανολόγος Jens Holmboe, στα πλαίσια πολύμηνης διαμονής του στην Κύπρο για συστηματική μελέτη της χλωρίδας του νησιού (καρπός αυτού του έργου ήταν η έκδοση του βιβλίου του Studies on the Vegetation of Cyprus, based upon researches during the spring and summer 1905, Bergen 1914) επισκέφθηκε τη Λάρνακα και φωτογραφήθηκε στην περιοχή «Παπουτσοσυτζιές», στο δυτικό άκρο της παραλιακής τουρκικής συνοικίας της πόλης. [Για την περιοχή «Παπουτσοσυτζιές» βλ. και αναρτήσεις αρ. 130 και 237].

Το μέγεθος της «παπουτσοσυτζιάς» [=φραγκοσυκιάς] που απαθανατίζεται εδώ είναι πράγματι εντυπωσιακό! Όμως το εύλογο ερώτημα παραμένει : Πώς ο νεαρός βοτανολόγος μπόρεσε να φτάσει έως εκεί που στάθηκε για φωτογράφιση, χωρίς να φοβηθεί τα αγκάθια της «παπουτσοσυτζιάς»;

Η Λάρνακα το 1936 (από επίσημο χάρτη)

Ιουνίου 2017
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Απρ.    
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930