[Το νέο αεροδρόμιο Λάρνακας, που εγκαινιάστηκε πριν από μερικές μέρες, είναι το τρίτο που λειτούργησε στη Λάρνακα. Το πρώτο είχε κατασκευαστεί κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου και βρισκόταν σε χώρο πολύ κοντά στο ανατολικό άκρο του αεροδρομίου το οποίο όλη η Κύπρος χρησιμοποιούσε από τα χρόνια αμέσως μετά την τούρκικη εισβολή του 1974 έως πρόσφατα. Το πρώτο αεροδρόμιο ήταν σχετικά πρωτόγονο (και πρόχειρο) έργο, για τις ανάγκες της εποχής.

Λίγο καιρό μετά τον πόλεμο ο άγγλος συγγραφέας Laurie Lee (1914-1997) ήλθε αεροπορικώς στην Κύπρο και με τον κινηματογραφιστή Ralph Keene γύρισαν φιλμ για λογαριασμό της Κυβέρνησης Κύπρου.

Σε βιβλίο που εξέδωσε το 1947 ο Lee, περιλαμβάνεται και η ακόλουθη περιγραφή της άφιξής του στο πρώτο “αεροδρόμιο Λάρνακας”. (Στη φωτογραφία, ο συγγραφέας ξαπλωμένος πάνω σε κυπριακά πορτοκάλία)].

“Από τη Συρία πετάξαμε δυτικά, πάνω από τη θάλασσα, και σε δύο ώρες φάνηκε η Κύπρος να επιπλέει στα νερά. Μέσα στον άδειο ωκεανό, κάτω από τον αχανή γαλάζιο ουρανό, το νησί ερχόταν κατεπάνω μας όπως ένα ηφαίστειο μέσα σε πυκνά νέφη. Κατεβήκαμε αργά και γλυστρίσαμε προς την ακτή, και προσγειωθήκαμε μέσα σε ριπές βροχής πάνω σε χοντρά επιστρωμένο χωράφι κοντά στη Λάρνακα.

Το όριο του αεροδρομίου ήταν ένας σωρός πέτρες, το ίδιο το χωράφι ένα προχειρα καθαρισμένο κομμάτι γης στο χείλος της θάλασσας. Ο ήλιος κοιτούσε μέσα από τα σύννεφα και το έδαφος μύριζε βροχή καθώς προχωρούσαμε προς το παράπηγμα του τελωνείου στην άκρη του δρόμου.

Όπως μαζεύονται τα πλήθη σε λιμάνια για να παρακολουθήσουν την άφιξη πλοίων, έτσι και εδώ υπήρχε ενα μικρότερο πλήθος παρατηρητών― γυαλιστερά πρόσωπα που κοιτούσαν σιωπηλά, μερικά κορίτσια από την πόλη με φανταχτερά ρούχα, λίγοι άντρες με άχρωμο ντύσιμο, και μια χούφτα ξυπόλυτα αγόρια. Δεν χαιρέτισαν κανένα από εκείνους που αφίχθηκαν, αλλά στέκονταν ακίνητοι ενώ πλησιάζαμε, και περάσαμε ανάμεσά όπως τα φαντάσματα. Τι προσμένουν, κάθε μέρα, από αυτό το μικρό λευκό αεροπλάνο φθάνει από τη Συρία; Έναν προφήτη ή ηγέτη; Τον Μεταξά ή τον Μωυσή; Έναν λυτρωτή για να τους ελευθερώσει από τη ζωή τους στο νησί; Φαντάζομαι ότι αναζητούν το πρόσωπο του έξω κόσμου, και μία απεικόνιση της φορεσιάς και του χρήματός του”.

Ο Πεζοπορικός

“Γραμματεύς του Πεζοπορικού είναι ο κ. Νίκος Δημητρίου, Εθναρχικός Σύμβουλος. Για την Εθνική δράση του σωματείου ως επίσης και για κάθε πνευματική και διανοητική ‘δουλιά’ είναι ο κ. Αρίσταρχος Σκούρος. Άλλοι επίτροποι του Πεζοπορικού είναι οι κ.κ. Λάμπρου, Πετρίδης και Τουλούπης για τα ποδοσφαιρικά ζητήματα. Ο κ. Α. Σκούρος για την πνευματική δράση και οι άλλοι γενικά για όλο το σωματείο. Ο Πεζοπορικός έχει άνω από 250 μέλη.

Όλα τα μέλη του Πεζοπορικού είναι Έλληνες και αυστηρώς εθνικών φρονημάτων. Ο Πεζοπορικός Όμιλος Λάρνακος διαθέτει ισχυράν ποδοσφαιρικήν ομάδα, Π.Ο.Λ. (Πεζοπορικός Όμιλος Λάρνακος). Έχει προπονητή για να γυμνάζει τους ποδοσφαιριστές, τον ούγγρο Σεντρότι που πληρώνεται από τις εισφορές των των μελών και των οπαδών του σωματείου.

Πέρυσι έγιναν πολλές διαλέξεις και διαλογικές συζητήσεις που σ’ αυτές έλαβαν μέρος πολλοί μορφωμένοι νέοι του σωματείου. Και εφέτος θα αρχίσουν πάντως κατά τον Μάρτιο.

Πέρσι έγιναν 14-15 πνευματικές συγκεντρώσεις τις οποίες παρακολουθούσε πολύς εκλεκτός κόσμος της Λάρνακος.

Ο Πεζοπορικός είναι από τα λίγα σωματεία μας, τα οποία εκτός του ποδοσφαίρου έχουν και πνευματική ζωντάνια.

Το οίκημα του Πεζοπορικού βρίσκεται στην οδό σχολείων, λίγο πιο κάτω από την Ακρόπολη και μόλις 10 μέτρα από το τμήμα θηλέων του Λυκείου”.

Η ΕΠΑ

Η ΕΠΑ συμπεριλαμβάνει μεταξύ των μελών της και Αρμενίους, και στην ποδοσφαιρική της ομάδα έχει και Τούρκους.

Είναι το λαμπρό σωματείο που τίμησε την πόλη του Ζήνωνος στα Κυπριακά γήπεδα 1944-1946 όταν ήταν και πρωταθλήτρια Κύπρου. Γραμματεύς της είναι ο ακούραστος κ. Γιάγκος Σεραφείμ ο οποίος πολύ αγαπάται από τους οπαδούς και φίλους της ΕΠΑ. Διαθέτει και η ΕΠΑ προπονητή, τον ιταλό Ζαμπαρτέλι. Η ΕΠΑ αριθμεί άνω των 250 μελών.

Υπάρχει μεγάλη μεγάλη άμιλλα στη Σκάλα, ανάμεσα στα δυο σωματεία, που αποτέλεσμα της άμιλλας αυτής είναι η πρόοδος και των δύο αυτών σωματείων που τιμούν πράγματι την πόλη τους τόσον στον εθνικό και πνευματικό όσο και στον ποδοσφαιρικό τομέα”.

[Από δημοσίευμα σε κυπριακό περιοδικό του Φεβρουαρίου 1953]

Η Ευανθία Ι. Πιερίδου πέθανε τον Άυγουστο 1934 και από δημοσίευμα της εποχής αναδημοσιεύονται εδώ εκείνα τα στοιχεία από τη διαθήκη της που αφορούν σε χορηγίες προς την πόλη (εξαιρούνται όσα κληροδότησε σε συγγενικά της πρόσωπα). Για το ίδιο θέμα βλ. και ανάρτηση αρ. 55. [Στη φωτογραφία, το παλαιό οίκημα του Πτωχοκομείου].

“Η αοίδιμος Ευανθία Ι. Πιερίδου πλην των σεβαστών ποσών άτινα ζώσα διέθεσε υπέρ φιλανθρωπικών σκοπών (εξ ων 8.000 λίρας υπέρ του Νοσοκομείου και 3.000 υπέρ του Πτωχοκομείου Λάρνακος), δια διαθήκης διέθεσε δια τους αυτούς σκοπούς και ολόκληρον την εκ 60.000 λιρών περιουσίαν της. Ούτω δια τη διαθήκης της ταύτης η μεταστάσα:

Κληροδοτεί την οικίαν της μετά των υπ’ αυτήν μαγαζίων και ύδατος εις το Νοσοκομείον Λάρνακος υπό τον όρον να παραμείνουν εσαεί απαλλοτρίωτα, η δε πρόσοψις και η επί ταύτης επιγραφή ‘Οίκος Ιωάννου Πιερίδου’ μη μεταβληθούν ποτέ.

Κληροδοτεί εις τον Δήμον Λάρνακος 3.000 λίρας υπό τον όρον να κτισθή ναός παρά το Πτωχοκομείον Λάρνακος επ’ ονόματι της Παναγίας Χρυσογαλακτούσης, διακοσμηθή ο ναός, αγορασθούν άμφια, και τελείται εορτή και πανήγυρις εκάστην 25ην Μαρτίου. Το τιμαλφέστερον των κειμηλίων της κληροδοτεί εις τον Δήμαρχον Λάρνακος δια να το αναθέση εις την εν λόγω εκκλησίαν. Το κειμήλιον τούτο είναι εικών της Χρυσογαλακτούσης.

Κληροδοτεί εις τον Δήμον Λάρνακος 3.500 λίρας δια να αγοράση ακίνητον περιουσίαν προς συντήρησιν της εκκλησίας Χρυσογαλακτούσης. Παν περίσευμα εκ των εισοδημάτων της ακινήτου ταύτης περιουσίας να διατίθεται υπέρ σκοπών σχετιζομένων με το Πτωχοκομείον Λάρνακος.

Κληροδοτεί ανά 1.000 λίρας εις τους ναούς Αγίου Λαζάρου, Σωτήρος, Χρυσοπολιτίσσης, Αγίου Ιωάννου και Αγίου Γεωργίου του Κοντού και ανά 500 λίρας εις τα παρεκκλήσια Προδρόμου και Φανερωμένης. Λίρας 200 εις τον Άγιον Γεώργιον δια την περιποίησιν του οικογενειακού της τάφου. Ορίζει την τέλεσιν μνημοσύνων εις τους διαφόρους ναούς εις μνήμην αυτής και των συγγενών της.

Την άμαξαν και τους ίππους της καταλείπει εις τον Άγιον Λάζαρον δια να χρησιμοποιώνται έναντι λογικού τιμήματος δια γαμηλίους πομπάς.

Εις τον Διοικητήν και τον Δήμαρχον Λάρνακος κληροδοτεί τα έπιπλα της οικίας της πλην των σκευών, αρχαιολογικών αντικειμένων και βιβλίων, υπό τον όρον να πωλήσουν ταύτα και με το εκ της πωλήσεως ποσόν ανεγείρουν πλησίον του Πτωχοκομείου περίπτερον δια τους πτωχούς καλής τάξεως.

Το υπόλοιπον της περιουσίας της (υπολογιζόμενον εις 6-7.000 λίρας) κληροδοτεί εις τον διευθυντήν της Παιδείας υπό τον όρον όπως χρησιμοποιή τα εξ αυτού εισοδήματα υπέρ πτωχών μαθητών της στοιχειώδους και μέσης παιδείας Λάρνακος, ανεξαρτήτως φυλής και θρησκεύματος. Εν τη κατανομή του ποσού να λαμβάνηται υπ’ όψιν ο αριθμός των πτωχών μαθητών. (Υπολογίζεται ότι, εάν αι μετοχαί του Ηνοποιημένου Δανείου Αιγύπτου, τας οποίας καταλείπει η μεταστάσα εκποιηθούν εις καλάς τιμάς, το εις τον διευθυντήν Παιδείας κληροδοτηθέν υπόλοιπον της περιουσίας της θ’ ανέλθη εις 12-14.000 λίρας)”.

Κάθε εποχή είχε τις επιδημίες της : σήμερα την περιλάλητη νέα γρίππη H1N1, έως πριν μερικές δεκαετίες τη χολέρα, κι ακόμη παλαιότερα την πανώλη (“πανούκλα”). Όμως, ακόμη και στα μέσα του 20ού αιώνα,, οι δυνατότητες ιατροφαρμακευτικής αντιμετώπισης δεν ήταν πολλές, κυρίως λόγω περιορισμένου αριθμού εμβολίων και δραστικότητάς τους. Η πρόληψη στηριζόταν περισσότερο σε οδηγίες “υγιεινών συνηθειών”, όπως αυτές που περιλαμβάνονται σε φυλλάδιο της Δημοτικής Υγειονομικής Υπηρεσίας Λάρνακας, τις οποίες υπογράφει ο δημοτικός γιατρός Κώστας Σ. Μαρκίδης (1896-1968), γνωστός επίσης από τις θεατρικές επιθεωρήσεις που έγραφε. (Ένα άλλο σοβαρό έλλειμα της εποχής φαίνεται από την παράγραφο αρ. 10, όπου γίνεται αυστηρή υπόδειξη: “Εκείνος που στο σπίτι του δεν έχει απόπατον ΠΡΕΠΕΙ ΑΜΕΣΩΣ να κατασκευάση άλλως θα καταδιωχθή ποινικώς”!)

Η προτομή του Ζήνωνα Κιτιέα στήθηκε με δαπάνη του Λουκή Z. Πιερίδη εις μνήμην Zήνωνα Δ. Πιερίδη (1839-1911). Tα αποκαλυπτήρια έγιναν την Tρίτη 11/24 Mαΐου 1921 από τον Άγγλο Aρμοστή Sir Malcolm Stevenson, επί δημαρχίας Φιλίου Zαννέτου.

Tοποθετήθηκε αρχικά σε χώρο απέναντι από την Aμερικανική Aκαδημία και προς το τέλος του αιώνα, λόγω ανάπλασης της περιοχής, σε ψηλότερη νέα βάση και πλησιέστερα προς τον Δημοτικό κήπο.

[Στην παλαιά φωτογραφία (δεκαετίας 1950), του Μηνά Τιλπιάν, η προτομή παρουσιάζεται όπως βρισκόταν στην αρχική βάση και θέση της].

(Από τη συνάντηση της Κυριακής 2 Μαρτίου 1958)

Χάρτης του λιμανιού της Σκάλας και η Λάρνακα, με επιγραφή “Το λιμάνι των Σαλίνων και η Έρνικα”, από το The New Mediterranean Pilot, του William Heather (Λονδίνο 1802).

Όπως δηλώνεται, στηρίχθηκε σε “γαλλικά και ιταλικά στοιχεία των Michelot, Bremond, & Ayrouard, καθώς και των John Wilson και Joseph Foss Dessiou, του Βασιλικού Ναυτικού”. (Ίσως γι’ αυτό κάποιες λεπτομέρειες που προστέθηκαν δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, όπως π.χ. το “κάστρο” στο εσωτερικό τμήμα της πόλης. Όπου λαλούν πολλοί πετεινοί… λέει και η γνωστή παροιμία!)

Οι Καμάρες είναι το πιο γνωστό τμήμα του παλαιού υδραγωγείου της Λάρνακας, το οποίο είχε κατασκευαστεί, γύρω στα 1748, με δωρεά του Αμπου Μπεκίρ Πασά ―πράξη κοινής ωφέλειας εντελώς ασυνήθιστη από τούρκο αξιωματούχο κατά την οθωμανική περίοδο. Σήμερα ολόκληρη συνοικία της γύρω περιοχής παίρνει το όνομά της από το χαρακτηριστικό αυτό κτίσμα.

Οι Καμάρες σε επιχρωματισμένο σχέδιο αγγλικού περιοδικού του 1878. Άποψη από τον απέναντι χαμηλό λόφο με θέα έως τη θάλασσα όπου ναυλοχούσε ο αγγλικός στόλος κατάληψης της Κύπρου. Ένα φορτωμένο καραβάνι από καμήλες προχωρεί προς την πόλη, προερχόμενο ίσως από τη Λεμεσό. [Παραχώρηση φωτογραφίας: Αλέξανδρος-Μιχαήλ Χατζηλύρα].

Οι Καμάρες με το φακό του φωτογράφου Glaszner μισό αιώνα αργότερα.

IoannisPerdiosΟ πρόωρα χαμένος σατιρικός ποιητής Ιωάννης Περδίος (1882-1930) παρ’ ότι σατίριζε με τους στίχους του προσωπικότητες και καταστάσεις της εποχής του, διέθετε ήπιο χαρακτήρα και φυσική ευγένεια που επέτρεπαν να είναι πάντοτε αγαπητός σε όλους. Από το 1911 και έως το θάνατό του εξέδιδε στη Λευκωσία την έμμετρη σατιρική εφημερίδα του Μαστίγιον, “Που δύο φορές τον μήνα κροταλίζει / και πότε πίπτει καυστικόν και πότε γαργαλίζει”, όπως έγραφε Όταν πέθανε τον έκλαψε όλη η Κύπρος.

Ο Περδίος τον Ιούνιο του 1918 ήλθε στη Λάρνακα, προσκεκλημένος του Δήμου της Πόλης, και πήρε μέρος ως μέλος κριτικής επιτροπής διαγωνισμών που έγιναν κατά τη διάρκεια της γιορτής του “Κατακλυσμού”. Μετά την επιστροφή του στη Λευκωσία δημοσίεψε στην εφημερίδα του το ακόλουθο στιχούργημα με χαριτωμένες εντυπώσεις και πληροφορίες για τη γιορτή. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι απόψεις του για τη χρήση του κυπριακού ιδιώματος στη λαϊκή μας ποίηση.

Εις τη Σκάλα μάς επήραν για Κριτάς

Για να κρίνουμε τους ντόπιους Ποιητάς!

Χάρις στον Κυριαζή

Και τον Νίκο το αγά μου

Πήγα με κριτάς μαζί

Σαν εκάθουμουν στ’ αυγά μου!

*

Με σηκώσαν απ’ εδώ

Και στη Λάρνακα με πήραν

Για ν’ ακούσω και να δω

Των Κυπρίων μας την λύραν!

*

Και στου Ζήνωνος την γη

Με τον Νίκο μου πηγαίνω

Και στο πόντε μ’ οδηγεί

Κι ενθουσιασμένος μένω!

*

Λευκοφόρες πετακτές

Εις το πόντε των ψαρεύαν

Με στολές τόσο λεπτές

Που κι αράχνες τες ζηλεύαν!

*

Κι είδαμε και μερικές

Που ξεκάλτσωτες διαβαίναν

Και γαμπίτσες δυο λευκές

Με μαγνήτισαν κι εμέναν!

*

Κι οι καλοί μας χωρικοί

Καθώς έμπαιναν στες βάρκες

Έχασκαν εκστατικοί

Που γυμνές θωρούσαν σάρκες!

*

Την βραδιάν παντού σβηστοί

Μέναν γλόμποι φωτοβόλοι

Κι όμως κάπου ―σαπριστί―

Εφεγγοβολούσαν όλοι!

*

Με τραγούδια και χορούς

Και κοσμοπλημμύραν τόση

Είδα τους παλιούς καιρούς

Πίσω πάλι να στραφώσι!

*

Μα κι εκλογικά πολλά

Ψουψουρούσαν κάθε βράδυ

Και κεφάλια με μυαλά

Στη φωτιάν εχύναν λάδι!

*

Λοιπόν κάθε μια βραδιά

Με σωστή κοσμοπλημμύρα

Πήγαινα κι εγώ, παιδιά,

Για ν’ ακούσω ντόπια λύρα!

*

Κι αοιδούς μας λαϊκούς

Ήκουα που κελαδούσαν

Κι εμαγεύεσο ν’ ακούς

Την αγροτικήν των Μούσαν!

*

Με μια γλώσσα ζωντανή

Σαν κι εκείνην του Βασίλη

Είχαν μέλι στην φωνή

Μα και ζάχαρη στα χείλη!

*

Τους ευρήκα δυνατούς

Σαν στην γλώσσα των τσιαττίζαν

Μα τους εύρισκα φρικτούς

Όταν ελληνικουρίζαν!

*

Σαχλοί μου ’χανε φανεί

Μ’ αρλεκίνων πατσαβούρες

Που τη γλώσσα την αγνή

Νόθευαν μ’ ελληνικούρες!

*

Κι εβροντούσα δυνατά

Με της Μούσης την μπουμπάρδα:

Με φτιασίδια σαν κι αυτά

Γλώσσαν κάμνετε μπαστάρδα!

*

Μα με γλώσσαν αμιγή

Μ’ εγοήτευσαν εκείνοι

Κι είπα: στην δική μας γη

Νέοι θα νας βγουν Στασίνοι!

[Σημειώσεις : Ο γιατρός και δημοτικός σύμβουλος Νεοκλής Γ. Κυριαζής υπήρξε ο εισηγητής των ανανεωμένων, από το 1918, εκδηλώσεων του Κατακλυσμού στη Λάρνακα. / πόντε = η μεγάλη αποβάθρα της Λάρνακας / σαπριστί = Μα το Θεό! (από παραφθορά αντίστοιχης γαλλικής έκφρασης)].

“H Aυτού Eξοχότης, ο Mέγας Aρμοστής κατέρχεται εις Λάρνακα τη 28η τρέχοντος· τη δε 29η η ευγενεστάτη Λαίδυ Bιδώλφ τίθησι τον θεμέλιον λίθον του νέου Διοικητηρίου.

Kαθ’ α επληροφορήθημεν, η A. Eξοχότης έχει δώδεκα μόνον προσκεκλημένους εις το πρόγευμα το δοθησόμενον μετά την κατάθεσιν του θεμελίου λίθου, και δεν σκέπτεται να ομιλήση, αλλ’ ουδέ επισημότητα μεγάλην να δώση εις το νέον έργον. Πότε άρα γε θα τεθή και ο θεμέλιος λίθος των μεταρρυθμίσεων, ως ημείς ενοούμεν αυτάς;”

Εφημερίδα Nέον Kίτιον 9/21 Oκτωβρίου 1881

GovernmentHouse1920

Τα κτήριο του Διοικητηρίου, όπως φαινόταν πίσω από τις κυβερνητικές αποθήκες (φωτογραφία Glaszner των μέσων δεκαετίας 1920).

 

Δεκεμβρίου 2009
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Νοε    
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031